☰ Mundarija · Algebra

Ko‘phadni ko‘paytuvchilarga ajratishning bir necha usulini qo‘llash

Darslar 27 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
27

Ko‘phadni ko‘paytuvchilarga ajratishning bir necha usullarini qo‘llash

Darslik: 119–124-betlar
MaqsadKo‘phadni ko‘paytuvchilarga ajratishning bir necha usulini birga qo‘llash; kublar yig‘indisi va ayirmasi formulalari.
Yangi so‘zlar
kublar yig‘indisi · sum of cubeskublar ayirmasi · difference of cubesusullar tartibi · order of methodsto‘liq ajratish · complete factorization
Tushuntirish

Ko‘phadni ko‘paytuvchilarga ajratishda quyidagi tartibga rioya qilamiz: 1) umumiy ko‘paytuvchi bo‘lsa, uni qavsdan tashqariga chiqaramiz; 2) qisqa ko‘paytirish formulalarini qo‘llashga urinamiz; 3) bo‘lmasa, guruhlash usulini sinaymiz. Ba’zan usullar ketma-ket qo‘llanadi: 2x³ - 18x = 2x(x² - 9) = 2x(x - 3)(x + 3). Ajratishni ko‘paytuvchilar yana ajralmaguncha davom ettiramiz. Yangi formulalar: a³ + b³ = (a + b)(a² - ab + b²) — kublar yig‘indisi, a³ - b³ = (a - b)(a² + ab + b²) — kublar ayirmasi. Ularni qavslarni ochib tekshirish mumkin: (a + b)(a² - ab + b²) = a³ + b³. Masalan, 27 + b³ = (3 + b)(9 - 3b + b²). Ikkinchi qavsdagi uchhadni yana ajratib bo‘lmaydi.

Namunalar
2x³ - 18x = 2x(x² - 9) = 2x(x - 3)(x + 3): avval umumiy ko‘paytuvchi, keyin kvadratlar ayirmasi.
x³ - 8y³ = x³ - (2y)³ = (x - 2y)(x² + 2xy + 4y²).
Sinfda faoliyat

«Usullar zanjiri»: ko‘phad doskada yoziladi. Guruhning har bir a’zosi navbat bilan bitta usulni (chiqarish, formula, guruhlash) qo‘llaydi, ko‘paytuvchilar boshqa ajralmay qolguncha davom etadi.

Mashq
1
3a² - 12 ni to‘liq ko‘paytuvchilarga ajrating.
2
8m³ + 1 ni ko‘paytuvchilarga ajrating.
3
7³ - 3³ ni (a - b)(a² + ab + b²) formulasi bilan hisoblang.
4
Nima uchun avval umumiy ko‘paytuvchini qavsdan chiqaramiz?