Ko‘phadlarni qo‘shish va ayirish
Ko‘phadlarni qo‘shish va ayirish natijasida yana ko‘phad hosil bo‘ladi. Yig‘indini topish uchun ko‘phadlarni qavsga olib yozamiz, qavslarni ochamiz (qavs oldida «+» bo‘lsa, ishoralar o‘zgarmaydi) va o‘xshash hadlarni ixchamlaymiz. Ayirmada qavs oldida «-» turadi, shuning uchun ayriluvchining har bir hadining ishorasi teskarisiga o‘zgaradi: (5a - 2b) - (3a - 4b + 1) = 5a - 2b - 3a + 4b - 1 = 2a + 2b - 1. Ko‘phadlarni «ustun» usulida ham qo‘shish mumkin: o‘xshash hadlar bir-birining tagiga yoziladi va ustunlar bo‘yicha ixchamlanadi. Natijani standart shaklda yozamiz. Ayirmada eng ko‘p uchraydigan xato — ikkinchi ko‘phad hadlarining ishoralarini o‘zgartirishni unutish.
| Qavs oldida | Qavs ichidagi ishoralar |
|---|---|
| + | o‘zgarmaydi |
| − | hammasi teskarisiga |
Maktab yarmarkasidagi peshtaxtada x ta narsa sotildi. Tushum 6x + 40, xarajat 2x + 15 so‘m bo‘lsin. Foyda (6x + 40) - (2x + 15) = 4x + 25. x = 10 bo‘lsa, 4 · 10 + 25 = 65 so‘m. Ikkinchi qavsdagi barcha ishoralar o‘zgaradi.
Hisobchi kirim va chiqimni ayirib foydani topadi, muhandis ikki o‘lchamning farqini ifodalaydi, tadbirkor sotuv rejasini tuzadi.
Xayoliy peshtaxta uchun tushum va xarajatni harfli ifoda bilan yozing, ularni ayirib, ikkinchi qavsdagi ishoralar qanday o‘zgarganini kuzating.
| x² | x | son | |
|---|---|---|---|
| 4x² − 3x + 5 | 4 | −3 | 5 |
| 2x² + x − 8 | 2 | 1 | −8 |
| yig‘indi | 6 | −2 | −3 |
| m² | m | son | |
|---|---|---|---|
| 7m² − m + 2 | 7 | −1 | 2 |
| −(3m² + 2m − 6) | −3 | −2 | +6 |
| ayirma | 4 | −3 | 8 |
«Ustunlar jangi»: ikki jamoa doskada ikkita ko‘phadni ustun usulida qo‘shadi. Bir jamoa yig‘indini, ikkinchisi ayirmani topadi; so‘ng natijalarni almashib tekshiradi.