ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Ko‘phadlarni qo‘shish va ayirish

Darslar 18 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
18

Ko‘phadlarni qo‘shish va ayirish

Darslik: 81–83-betlar
MaqsadKo‘phadlarni qo‘shish va ayirishni qavslarni ochish hamda o‘xshash hadlarni ixchamlash orqali bajarish.
Yangi so‘zlar
ko‘phadlar yig‘indisi · sum of polynomialsko‘phadlar ayirmasi · difference of polynomials«ustun» usuli · column methodqavslarni ochish · removing brackets
Tushuntirish

Ko‘phadlarni qo‘shish va ayirish natijasida yana ko‘phad hosil bo‘ladi. Yig‘indini topish uchun ko‘phadlarni qavsga olib yozamiz, qavslarni ochamiz (qavs oldida «+» bo‘lsa, ishoralar o‘zgarmaydi) va o‘xshash hadlarni ixchamlaymiz. Ayirmada qavs oldida «-» turadi, shuning uchun ayriluvchining har bir hadining ishorasi teskarisiga o‘zgaradi: (5a - 2b) - (3a - 4b + 1) = 5a - 2b - 3a + 4b - 1 = 2a + 2b - 1. Ko‘phadlarni «ustun» usulida ham qo‘shish mumkin: o‘xshash hadlar bir-birining tagiga yoziladi va ustunlar bo‘yicha ixchamlanadi. Natijani standart shaklda yozamiz. Ayirmada eng ko‘p uchraydigan xato — ikkinchi ko‘phad hadlarining ishoralarini o‘zgartirishni unutish.

(5a − 2b) − (3a − 4b + 1) = 5a − 2b − 3a + 4b − 1
Qavs oldidaQavs ichidagi ishoralar
+o‘zgarmaydi
−hammasi teskarisiga
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab yarmarkasidagi peshtaxtada x ta narsa sotildi. Tushum 6x + 40, xarajat 2x + 15 so‘m bo‘lsin. Foyda (6x + 40) - (2x + 15) = 4x + 25. x = 10 bo‘lsa, 4 · 10 + 25 = 65 so‘m. Ikkinchi qavsdagi barcha ishoralar o‘zgaradi.

Kim ishlatadi

Hisobchi kirim va chiqimni ayirib foydani topadi, muhandis ikki o‘lchamning farqini ifodalaydi, tadbirkor sotuv rejasini tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

Xayoliy peshtaxta uchun tushum va xarajatni harfli ifoda bilan yozing, ularni ayirib, ikkinchi qavsdagi ishoralar qanday o‘zgarganini kuzating.

Namunalar
x²xson
4x² − 3x + 54−35
2x² + x − 821−8
yig‘indi6−2−3
(4x² - 3x + 5) + (2x² + x - 8) = 4x² - 3x + 5 + 2x² + x - 8 = 6x² - 2x - 3.
m²mson
7m² − m + 27−12
−(3m² + 2m − 6)−3−2+6
ayirma4−38
(7m² - m + 2) - (3m² + 2m - 6) = 7m² - m + 2 - 3m² - 2m + 6 = 4m² - 3m + 8.
Sinfda faoliyat

«Ustunlar jangi»: ikki jamoa doskada ikkita ko‘phadni ustun usulida qo‘shadi. Bir jamoa yig‘indini, ikkinchisi ayirmani topadi; so‘ng natijalarni almashib tekshiradi.

Mashq
1
(3m² + m) + (2m² - 5m + 1) ni toping.
2
(6y² - y + 4) - (2y² + 3y - 5) ni toping.
3
Uchburchak tomonlari (2a + 3b), (a + b) va (3a + 2b) sm. Perimetr a = 2, b = 1 da necha santimetr?
4
Nima uchun ayirishda ikkinchi ko‘phadning barcha hadlari ishorasi o‘zgaradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliVideo qo‘ng‘iroq: Qoraqalpog‘istonHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →