ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Algebraik tengliklar va formulalar

Darslar 4 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
4

Algebraik tengliklar, formulalar

Darslik: 14–19-betlar
MaqsadHarfli tengliklar va formulalardan foydalanish; juft va toq sonlarni formula bilan yozish.
Yangi so‘zlar
formula · formulajuft son · even numbertoq son · odd numberixtiyoriy son · arbitrary number
Tushuntirish

Formula — kattaliklar orasidagi bog‘lanishni harflar bilan yozilgan tenglik, masalan, to‘g‘ri to‘rtburchak uchun S = ab va P = 2(a + b), harakat uchun s = vt. Harflar arifmetik amallarning qonunlarini ham qisqa yozishga yordam beradi: a - (b + c) = a - b - c, (a + b)c = ac + bc, (a + b) : c = a : c + b : c, bunda c ≠ 0. Juft son 2 ga bo‘linadi, shuning uchun uni a = 2n deb yozamiz; toq son 2 ga bo‘lganda 1 qoldiq beradi va b = 2n + 1 ko‘rinishda yoziladi (toq natural sonlarni 2k - 1 deb ham yozish mumkin). Formuladan kerakli kattalikni ifodalash uchun tenglik xossalaridan foydalanamiz: s = vt dan t = s : v. Formulaga son qo‘yib hisoblaganda o‘lchov birliklarini ham kuzatib boramiz.

Juft va toq sonlar
n12345
juft 2n246810
toq 2n + 1357911
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Velosipedchi tekis yo‘lda soatiga 12 km tezlik bilan 1,5 soat yuradi. s = vt formulasi bo‘yicha s = 12 · 1,5 = 18 km. Teskarisi ham ishlaydi: t = s : v = 18 : 12 = 1,5 soat.

Kim ishlatadi

Haydovchi va dispetcher yo‘l vaqtini hisoblaydi, quruvchi maydondan material miqdorini topadi, fizik va kimyogar o‘lchovlardan formulalar orqali natija chiqaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Istalgan kitob yoki daftar sahifasining eni va bo‘yini chizg‘ich bilan (yoki qarich bilan) o‘lchab, S = ab formulasi bo‘yicha yuzini toping.

Namunalar
k, kmC, ming so‘m1234567851015200C = 5 + 2k17
Taksi xizmati: o‘tirish uchun 5000 so‘m va har bir km uchun 2000 so‘m. Narx formulasi C = 5000 + 2000k (k — kilometrlar soni). k = 6 da C = 5000 + 2000 · 6 = 17 000 so‘m. Aksincha, C = 17 000 bo‘lsa, k = (C - 5000) : 2000 = 6.
ba = 7
P = 2(a + b) dan b ni topamiz: P : 2 = a + b, b = P : 2 - a. P = 30, a = 7 bo‘lsa, b = 15 - 7 = 8.
Sinfda faoliyat

«Formula zanjiri»: bola kartochkadan formulani (S = ab, P = 2(a + b), s = vt, n = 2k + 1) oladi va sinfdoshiga son qiymat aytadi. Sinfdosh natijani hisoblaydi va keyingi formulani tanlaydi.

Mashq
1
S = ab formulada a = 12, b = 7 bo‘lsa, S ni toping.
2
n = 2k + 1 toq son formulasida k = 6 bo‘lsa, n nechaga teng?
3
s = vt formuladan t ni ifodalang.
4
(a + b) : c = a : c + b : c tenglikda nima uchun c ≠ 0 deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTopografik xarita bo‘yicha yo‘l tanlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →