Algebraik tengliklar, formulalar
Formula — kattaliklar orasidagi bog‘lanishni harflar bilan yozilgan tenglik, masalan, to‘g‘ri to‘rtburchak uchun S = ab va P = 2(a + b), harakat uchun s = vt. Harflar arifmetik amallarning qonunlarini ham qisqa yozishga yordam beradi: a - (b + c) = a - b - c, (a + b)c = ac + bc, (a + b) : c = a : c + b : c, bunda c ≠ 0. Juft son 2 ga bo‘linadi, shuning uchun uni a = 2n deb yozamiz; toq son 2 ga bo‘lganda 1 qoldiq beradi va b = 2n + 1 ko‘rinishda yoziladi (toq natural sonlarni 2k - 1 deb ham yozish mumkin). Formuladan kerakli kattalikni ifodalash uchun tenglik xossalaridan foydalanamiz: s = vt dan t = s : v. Formulaga son qo‘yib hisoblaganda o‘lchov birliklarini ham kuzatib boramiz.
| n | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| juft 2n | 2 | 4 | 6 | 8 | 10 |
| toq 2n + 1 | 3 | 5 | 7 | 9 | 11 |
Velosipedchi tekis yo‘lda soatiga 12 km tezlik bilan 1,5 soat yuradi. s = vt formulasi bo‘yicha s = 12 · 1,5 = 18 km. Teskarisi ham ishlaydi: t = s : v = 18 : 12 = 1,5 soat.
Haydovchi va dispetcher yo‘l vaqtini hisoblaydi, quruvchi maydondan material miqdorini topadi, fizik va kimyogar o‘lchovlardan formulalar orqali natija chiqaradi.
Istalgan kitob yoki daftar sahifasining eni va bo‘yini chizg‘ich bilan (yoki qarich bilan) o‘lchab, S = ab formulasi bo‘yicha yuzini toping.
«Formula zanjiri»: bola kartochkadan formulani (S = ab, P = 2(a + b), s = vt, n = 2k + 1) oladi va sinfdoshiga son qiymat aytadi. Sinfdosh natijani hisoblaydi va keyingi formulani tanlaydi.