☰ Mundarija · Algebra

Algebraik kasrlarni ko‘paytirish va bo‘lish

Darslar 32 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
32

Algebraik kasrlarni ko‘paytirish va bo‘lish

Darslik: 144–146-betlar
MaqsadAlgebraik kasrlarni ko‘paytirish, bo‘lish va darajaga ko‘tarish.
Yangi so‘zlar
kasrlarni ko‘paytirish · multiplying fractionsteskari kasr · reciprocal fractionkasrni bo‘lish · dividing fractionskasrni darajaga ko‘tarish · raising a fraction to a power
Tushuntirish

Kasrlarni ko‘paytirishda suratlar ko‘paytiriladi va maxrajlar ko‘paytiriladi: (a/b) · (c/d) = ac/(bd). Bo‘lishda bo‘linuvchi kasr bo‘luvchining teskarisiga ko‘paytiriladi: (a/b) : (c/d) = (a/b) · (d/c) = ad/(bc), bunda c ≠ 0. Kasrni darajaga ko‘tarishda surat va maxraj alohida ko‘tariladi: (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ. Ko‘paytirishdan oldin surat va maxrajlarni ko‘paytuvchilarga ajratib, qisqartiriladigan ko‘paytuvchilarni qisqartirsak, hisob yengillashadi. Natija doim qisqartirilgan holda yoziladi. Butun ifodani kasr deb qarash mumkin: a = a/1; shuning uchun kasrni ifodaga ko‘paytirish yoki bo‘lish ham shu qoidalar bilan bajariladi.

Namunalar
(6x²/(5y)) · (15y²/(2x)) = (6 · 15 · x² · y²)/(5 · 2 · y · x) = 9xy.
((a² - 9)/(a + 2)) : ((a + 3)/(a² - 4)) = ((a - 3)(a + 3)/(a + 2)) · ((a - 2)(a + 2)/(a + 3)) = (a - 3)(a - 2). Daraja: (2a/(3b²))³ = 8a³/(27b⁶).
Sinfda faoliyat

«Teskari kasr kartochkalari»: har bir bola kasr yozilgan kartochka oladi va teskarisini topadi. So‘ng juftliklarda bo‘lish misolini ko‘paytirishga aylantirib yechadi.

Mashq
1
(4a/(3b)) · (9b²/(2a²)) ni ko‘paytiring.
2
((x² - 1)/x) : ((x + 1)/x²) ni bajaring.
3
6b/a ifodaning a = 2, b = 5 dagi qiymatini toping.
4
Nima uchun kasrga bo‘lish uning teskarisiga ko‘paytirishga teng?