ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Algebraik kasrlarni ko‘paytirish va bo‘lish

Darslar 32 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
32

Algebraik kasrlarni ko‘paytirish va bo‘lish

Darslik: 144–146-betlar
MaqsadAlgebraik kasrlarni ko‘paytirish, bo‘lish va darajaga ko‘tarish.
Yangi so‘zlar
kasrlarni ko‘paytirish · multiplying fractionsteskari kasr · reciprocal fractionkasrni bo‘lish · dividing fractionskasrni darajaga ko‘tarish · raising a fraction to a power
Tushuntirish

Kasrlarni ko‘paytirishda suratlar ko‘paytiriladi va maxrajlar ko‘paytiriladi: (a/b) · (c/d) = ac/(bd). Bo‘lishda bo‘linuvchi kasr bo‘luvchining teskarisiga ko‘paytiriladi: (a/b) : (c/d) = (a/b) · (d/c) = ad/(bc), bunda c ≠ 0. Kasrni darajaga ko‘tarishda surat va maxraj alohida ko‘tariladi: (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ. Ko‘paytirishdan oldin surat va maxrajlarni ko‘paytuvchilarga ajratib, qisqartiriladigan ko‘paytuvchilarni qisqartirsak, hisob yengillashadi. Natija doim qisqartirilgan holda yoziladi. Butun ifodani kasr deb qarash mumkin: a = a/1; shuning uchun kasrni ifodaga ko‘paytirish yoki bo‘lish ham shu qoidalar bilan bajariladi.

AmalQoida
ko‘paytirish(a/b) · (c/d) = ac/(bd)
bo‘lish(a/b) : (c/d) = ad/(bc)
darajaga ko‘tarish(a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tezlik 7,2 km/soat. Metr/soniyaga o‘tkazamiz: 7,2 · 1000 / 3600 = 2 m/s. Kasrlarni ko‘paytirib, qisqartirish hisobni soddalashtiradi: 7,2 · (1000/3600).

Kim ishlatadi

Fizik va muhandis birliklarni o‘zgartiradi, sportchi tezligini ikki xil o‘lchovda ko‘radi, uchuvchi va haydovchi tezlikni mos birlikda hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir soatda 3600 soniya borligini yozing va 18 km/soat ni m/s ga kasrlar yordamida aylantiring.

Namunalar
(6x²/(5y)) · (15y²/(2x)) = (6 · 15 · x² · y²)/(5 · 2 · y · x) = 9xy.
((a² - 9)/(a + 2)) : ((a + 3)/(a² - 4)) = ((a - 3)(a + 3)/(a + 2)) · ((a - 2)(a + 2)/(a + 3)) = (a - 3)(a - 2). Daraja: (2a/(3b²))³ = 8a³/(27b⁶).
Sinfda faoliyat

«Teskari kasr kartochkalari»: har bir bola kasr yozilgan kartochka oladi va teskarisini topadi. So‘ng juftliklarda bo‘lish misolini ko‘paytirishga aylantirib yechadi.

Mashq
1
(4a/(3b)) · (9b²/(2a²)) ni ko‘paytiring.
2
((x² - 1)/x) : ((x + 1)/x²) ni bajaring.
3
6b/a ifodaning a = 2, b = 5 dagi qiymatini toping.
4
Nima uchun kasrga bo‘lish uning teskarisiga ko‘paytirishga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIpak yo‘li vaqt chizig‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →