ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Umumiy ko‘paytuvchini qavsdan tashqariga chiqarish

Darslar 23 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
23

Umumiy ko‘paytuvchini qavsdan tashqariga chiqarish

Darslik: 102–106-betlar
MaqsadKo‘phadni umumiy ko‘paytuvchini qavsdan tashqariga chiqarish yo‘li bilan ko‘paytuvchilarga ajratish.
Yangi so‘zlar
ko‘paytuvchilarga ajratish · factorizationumumiy ko‘paytuvchi · common factorqavsdan tashqariga chiqarish · taking out of bracketseng katta umumiy bo‘luvchi · greatest common divisor
Tushuntirish

Ko‘phadni ko‘paytuvchilarga ajratish — uni bir necha ko‘phadning ko‘paytmasi shaklida yozish. Agar ko‘phadning barcha hadlarida umumiy ko‘paytuvchi bo‘lsa, uni qavsdan tashqariga chiqaramiz: ab + ac = a(b + c); bu taqsimot qonunining teskari ishlatilishi. Umumiy ko‘paytuvchini topish uchun koeffitsiyentlarning eng katta umumiy bo‘luvchisini, har bir umumiy harfning esa eng kichik ko‘rsatkichli darajasini olamiz: 18a³b² + 24a²b³ = 6a²b²(3a + 4b). Umumiy ko‘paytuvchi ko‘phad ham bo‘lishi mumkin: 5(x - y) + a(x - y) = (x - y)(5 + a). Ba’zan a - b = -(b - a) tenglikdan foydalanib, bir xil qavs hosil qilamiz. Natijani qavslarni ochib ko‘paytirish bilan tekshiramiz; bu usul hisoblashni ham yengillashtiradi: 37 · 45 + 37 · 55 = 37 · 100 = 3700.

bcaabac
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sotuvchi 7 ta qutiga 36 tadan va yana 7 ta qutiga 64 tadan olma joyladi. 7 · 36 + 7 · 64 = 7 · (36 + 64) = 7 · 100 = 700 ta. Umumiy ko‘paytuvchi 7 qavsdan chiqarilsa, hisob osonlashadi.

Kim ishlatadi

Hisobchi bir xil koeffitsientli qatorlarni jamlaydi, dasturchi takrorlanuvchi hisobni qisqartiradi, muhandis formulani ixchamlashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

9 · 47 + 9 · 53 ni umumiy ko‘paytuvchi 9 ni qavsdan chiqarib hisoblang.

Namunalar
HadUmumiy 6a²b²Qolgan
18a³b²6a²b² · 3a3a
24a²b³6a²b² · 4b4b
18a³b² + 24a²b³: EKUB(18; 24) = 6, a ning eng kichik darajasi a², b niki b². Javob: 6a²b²(3a + 4b). Tekshirish: 6a²b² · 3a = 18a³b², 6a²b² · 4b = 24a²b³.
3x(a - b) - 2y(b - a) = 3x(a - b) + 2y(a - b) = (a - b)(3x + 2y).
Sinfda faoliyat

«Umumiy ko‘paytuvchi izlovchilar»: kartochkada 12m² - 8m kabi ko‘phad bor. Guruh umumiy ko‘paytuvchini topib, qavsdan chiqaradi; qo‘shni guruh ko‘paytirish bilan tekshiradi.

Mashq
1
12m² - 8m ni ko‘paytuvchilarga ajrating.
2
15a²b - 10ab² + 5ab ni ko‘paytuvchilarga ajrating.
3
63 · 28 + 63 · 72 ni qulay usulda hisoblang.
4
Ko‘paytuvchilarga ajratishning to‘g‘riligini qanday tekshiramiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi daryoni ko‘rish rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →