☰ Mundarija · Algebra

Umumiy ko‘paytuvchini qavsdan tashqariga chiqarish

Darslar 23 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
23

Umumiy ko‘paytuvchini qavsdan tashqariga chiqarish

Darslik: 102–106-betlar
MaqsadKo‘phadni umumiy ko‘paytuvchini qavsdan tashqariga chiqarish yo‘li bilan ko‘paytuvchilarga ajratish.
Yangi so‘zlar
ko‘paytuvchilarga ajratish · factorizationumumiy ko‘paytuvchi · common factorqavsdan tashqariga chiqarish · taking out of bracketseng katta umumiy bo‘luvchi · greatest common divisor
Tushuntirish

Ko‘phadni ko‘paytuvchilarga ajratish — uni bir necha ko‘phadning ko‘paytmasi shaklida yozish. Agar ko‘phadning barcha hadlarida umumiy ko‘paytuvchi bo‘lsa, uni qavsdan tashqariga chiqaramiz: ab + ac = a(b + c); bu taqsimot qonunining teskari ishlatilishi. Umumiy ko‘paytuvchini topish uchun koeffitsiyentlarning eng katta umumiy bo‘luvchisini, har bir umumiy harfning esa eng kichik ko‘rsatkichli darajasini olamiz: 18a³b² + 24a²b³ = 6a²b²(3a + 4b). Umumiy ko‘paytuvchi ko‘phad ham bo‘lishi mumkin: 5(x - y) + a(x - y) = (x - y)(5 + a). Ba’zan a - b = -(b - a) tenglikdan foydalanib, bir xil qavs hosil qilamiz. Natijani qavslarni ochib ko‘paytirish bilan tekshiramiz; bu usul hisoblashni ham yengillashtiradi: 37 · 45 + 37 · 55 = 37 · 100 = 3700.

Namunalar
18a³b² + 24a²b³: EKUB(18; 24) = 6, a ning eng kichik darajasi a², b niki b². Javob: 6a²b²(3a + 4b). Tekshirish: 6a²b² · 3a = 18a³b², 6a²b² · 4b = 24a²b³.
3x(a - b) - 2y(b - a) = 3x(a - b) + 2y(a - b) = (a - b)(3x + 2y).
Sinfda faoliyat

«Umumiy ko‘paytuvchi izlovchilar»: kartochkada 12m² - 8m kabi ko‘phad bor. Guruh umumiy ko‘paytuvchini topib, qavsdan chiqaradi; qo‘shni guruh ko‘paytirish bilan tekshiradi.

Mashq
1
12m² - 8m ni ko‘paytuvchilarga ajrating.
2
15a²b - 10ab² + 5ab ni ko‘paytuvchilarga ajrating.
3
63 · 28 + 63 · 72 ni qulay usulda hisoblang.
4
Ko‘paytuvchilarga ajratishning to‘g‘riligini qanday tekshiramiz?