☰ Mundarija · Algebra

Algebraik kasrlarni qo‘shish va ayirish

Darslar 31 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
31

Algebraik kasrlarni qo‘shish va ayirish

Darslik: 139–143-betlar
MaqsadAlgebraik kasrlarni qo‘shish va ayirish.
Yangi so‘zlar
bir xil maxrajli kasrlar · fractions with equal denominatorskasrlarni qo‘shish · adding fractionskasrlarni ayirish · subtracting fractionssoddalashtirish · simplification
Tushuntirish

Maxrajlari bir xil kasrlarni qo‘shishda suratlar qo‘shiladi, maxraj o‘zgarishsiz qoladi: a/c + b/c = (a + b)/c; ayirishda ham xuddi shunday: a/c - b/c = (a - b)/c. Maxrajlari har xil kasrlarni avval umumiy maxrajga keltiramiz, keyin suratlarni qo‘shamiz yoki ayiramiz: 3/(2x) + 5/(3x) = 9/(6x) + 10/(6x) = 19/(6x). Ayirishda ayriluvchining suratini qavsga olish juda muhim, chunki ishoralar o‘zgaradi: (x + 1)/(x - 1) - (x - 3)/(x - 1) = (x + 1 - x + 3)/(x - 1) = 4/(x - 1). Natijani, imkon bo‘lsa, qisqartiramiz. Maxrajlar ko‘phad bo‘lsa, ularni ko‘paytuvchilarga ajratib, umumiy maxrajni topamiz.

Namunalar
3/(2x) + 5/(3x): umumiy maxraj 6x. 9/(6x) + 10/(6x) = 19/(6x).
1/(x - 2) - 4/(x² - 4) = (x + 2)/((x - 2)(x + 2)) - 4/((x - 2)(x + 2)) = (x - 2)/((x - 2)(x + 2)) = 1/(x + 2).
Sinfda faoliyat

«Kasr ombori»: har bir guruh ikki kasr oladi. Maxrajlari bir xil bo‘lsa, suratlarni birlashtiradi; har xil bo‘lsa, avval kartochkadagi qo‘shimcha ko‘paytuvchi bilan tenglashtiradi. Natijani qisqartirsa, qo‘shimcha ball.

Mashq
1
2/(3a) + 1/(6a) ni hisoblang.
2
(2x - 1)/x - (x - 3)/x ni soddalashtiring.
3
(x + 3)/(x - 1) - 4/(x - 1) ni soddalashtiring.
4
Nima uchun kasrlarni ayirishda ayriluvchining suratini qavsga olish kerak?