ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Algebraik kasrlarni qo‘shish va ayirish

Darslar 31 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
31

Algebraik kasrlarni qo‘shish va ayirish

Darslik: 139–143-betlar
MaqsadAlgebraik kasrlarni qo‘shish va ayirish.
Yangi so‘zlar
bir xil maxrajli kasrlar · fractions with equal denominatorskasrlarni qo‘shish · adding fractionskasrlarni ayirish · subtracting fractionssoddalashtirish · simplification
Tushuntirish

Maxrajlari bir xil kasrlarni qo‘shishda suratlar qo‘shiladi, maxraj o‘zgarishsiz qoladi: a/c + b/c = (a + b)/c; ayirishda ham xuddi shunday: a/c - b/c = (a - b)/c. Maxrajlari har xil kasrlarni avval umumiy maxrajga keltiramiz, keyin suratlarni qo‘shamiz yoki ayiramiz: 3/(2x) + 5/(3x) = 9/(6x) + 10/(6x) = 19/(6x). Ayirishda ayriluvchining suratini qavsga olish juda muhim, chunki ishoralar o‘zgaradi: (x + 1)/(x - 1) - (x - 3)/(x - 1) = (x + 1 - x + 3)/(x - 1) = 4/(x - 1). Natijani, imkon bo‘lsa, qisqartiramiz. Maxrajlar ko‘phad bo‘lsa, ularni ko‘paytuvchilarga ajratib, umumiy maxrajni topamiz.

ƒFormula
a/c + b/c = (a + b)/c
Maxrajlar bir xil: suratlar qo‘shiladi, maxraj saqlanadi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki ko‘ngilli maktab hovlisini supiradi: biri yolg‘iz 4 soatda, ikkinchisi 12 soatda tugatadi. Bir soatda ular 1/4 + 1/12 = 3/12 + 1/12 = 1/3 qismini supiradi, shuning uchun birga 3 soat kerak. Harfli kasrlar ham xuddi shunday qo‘shiladi.

Kim ishlatadi

Loyiha rahbari jamoa tezligini hisoblaydi, muhandis ikki jarayonning umumiy tezligini topadi, dasturchi ikki xil tezlikni birlashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Siz biror ishni 1 soatda, boshqa odam 2 soatda qilsa, birgalikda bir soatda 1 + 1/2 = 3/2 ish bajariladi. Umumiy vaqtni (2/3 soat) toping.

Namunalar
3/(2x) + 5/(3x): umumiy maxraj 6x. 9/(6x) + 10/(6x) = 19/(6x).
1/(x - 2) - 4/(x² - 4) = (x + 2)/((x - 2)(x + 2)) - 4/((x - 2)(x + 2)) = (x - 2)/((x - 2)(x + 2)) = 1/(x + 2).
Sinfda faoliyat

«Kasr ombori»: har bir guruh ikki kasr oladi. Maxrajlari bir xil bo‘lsa, suratlarni birlashtiradi; har xil bo‘lsa, avval kartochkadagi qo‘shimcha ko‘paytuvchi bilan tenglashtiradi. Natijani qisqartirsa, qo‘shimcha ball.

Mashq
1
2/(3a) + 1/(6a) ni hisoblang.
2
(2x - 1)/x - (x - 3)/x ni soddalashtiring.
3
(x + 3)/(x - 1) - 4/(x - 1) ni soddalashtiring.
4
Nima uchun kasrlarni ayirishda ayriluvchining suratini qavsga olish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKosmonavtika kuni: adolatli poygaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →