Tirik organizmlarning oziqlanishi
Oziqlanish – oziqni qabul qilish va uni energiya hamda hayot uchun zarur moddalarga aylantirish jarayoni. Oziq tarkibidagi oqsil, yog‘ va uglevodlar hujayra va to‘qimalar qurilishi uchun kerak, ular parchalanganda esa energiya ajraladi. Oziqlanish usuliga ko‘ra organizmlar ikki guruhga bo‘linadi. Avtotroflar anorganik moddalardan organik modda hosil qiladi: yashil o‘simliklar, suvo‘tlar, sianobakteriyalar. Fotosintezda yorug‘lik, xlorofill, karbonat angidrid va suv ishtirokida uglevod va kislorod hosil bo‘ladi. Minerallarni o‘simlik ildizi orqali tuproqdan oladi. Geterotroflar tayyor organik moddalarni iste’mol qiladi: odam, hayvonlar, zamburug‘lar, parazit o‘simlik va bakteriyalar. Hayvonlar o‘txo‘r, yirtqich, parazit yoki qoldiqlar bilan oziqlanuvchi bo‘ladi. Zarpechak va Raffleziya – xlorofilini yo‘qotgan parazit gulli o‘simliklar. Yirtqichlar ko‘pincha kasal va zaif hayvonlarni ovlab, tabiatni «tozalaydi», shuning uchun ularni «tabiat sanitarlari» deyiladi.
Tajriba «Yorug‘lik kerakmi?»: ikkita stakanga ho‘l paxta solib, har biriga bir xil miqdorda kress-salat (yoki loviya) urug‘i qo‘ying. Birini yorug‘ deraza yoniga, ikkinchisini qorong‘i qutiga qo‘ying va ikkalasini ham namlab turing. 7–10 kun kuzating: qorong‘idagi ko‘chat sarg‘ish, cho‘ziq va nimjon bo‘ladi, yorug‘dagisi yashil va sog‘lom. Xlorofill hosil bo‘lishi uchun yorug‘lik kerak. Xavfsizlik: urug‘larni yemang, qo‘lni yuving; mog‘or chiqsa, ushlamang va kattalarga ayting.