ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Tirik organizmlar klassifikatsiyasi, o‘simliklar va hayvonlar dunyosi

Darslar 16–18 · 3 ta dars · K. T. Suyarov, Z. B. Sangirova, M. T. Umaraliyeva, S. G‘. Xasanova, M. K. Yuldasheva, D. T. Hasanova. Tabiiy fanlar 6-sinf (yangi nashr). Respublika ta’lim markazi, 2022
17

O‘simliklar dunyosi

Darslik, 39–40-betlar
MaqsadO‘simliklarning xususiyatlarini, fotosintezni, sistematik guruhlarini va ahamiyatini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
fotosintez · photosynthesisxlorofill · chlorophyll (green pigment)urug‘li o‘simliklar · seed plantsbotanika · botany (the science of plants)
Tushuntirish

O‘simliklar – ko‘p hujayrali organizmlar. Ular avtotrof oziqlanadi: yorug‘likda, xlorofill pigmenti ishtirokida suv va karbonat angidriddan organik moddalar (uglevodlar) hosil qiladi va kislorod ajratadi – bu fotosintez. Minerallarni tuproqdan oladi. Fotosintezda hosil bo‘lgan organik moddalar nafas olishda kislorod yordamida parchalanadi va energiya hamda karbonat angidrid hosil bo‘ladi. Olimlar o‘simliklarni sporali va urug‘li guruhlarga bo‘ladi. Sporali o‘simliklarga yo‘sinlar va qirqquloqlar (qirqbo‘g‘im ham) kiradi; ular sporalar bilan ko‘payadi. Urug‘li o‘simliklarga ignabarglilar (urug‘i qubbada ochiq yetiladi, masalan, qarag‘ay) va gulli o‘simliklar kiradi; gulli o‘simliklar gul va meva hosil qiladi. Gulli o‘simliklar ikki sinfga bo‘linadi: ikki urug‘pallali va bir urug‘pallali. O‘simliklarni o‘rganuvchi fan – botanika. Ular oziq-ovqat, dori, qurilish materiali manbai bo‘lib, ba’zilari manzara uchun ekiladi.

yo‘sinlarqirqquloqlarqirqbo‘g‘imlarSporaliignabarglilarikkiurug‘pallalibir urug‘pallaliGulliUrug‘liO‘simliklar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Hovlida bir necha hafta tahta ostida qolgan o‘t sarg‘ayib, oqargan. Tahta olinib, quyosh nuri tushgach o‘t yana yashil tusga kirdi. Xlorofill yorug‘likda hosil bo‘ladi va o‘simlik oziq tayyorlashi uchun yorug‘lik kerak.

Kim ishlatadi

Bog‘bon issiqxonada o‘simliklarga yetarli yorug‘lik tushishini ta’minlaydi, agronom ekinlarni quyoshli joyga ekadi, o‘rmonchi daraxtlar kislorod berishini hisobga olib maydonlarni asraydi.

Bugun sinab ko‘ring

Devor yoki daraxt soyasidagi o‘simlikni quyoshli joydagi o‘sha turdagi o‘simlik bilan solishtiring: rangi va bo‘yi qanday? Faqat qarang.

Namunalar
Tabiiy ketma-ketlik: dunyo – o‘simliklar; bo‘lim – gulli o‘simliklar; sinf – ikki urug‘pallalilar; oila – murakkabguldoshlar; turkum – qoqio‘t; tur – dorivor qoqio‘t. Bu zinapoyada pastga tushgan sayin o‘xshashlik ortadi.
Yo‘sin zax joyda o‘sadi, haqiqiy ildizi yo‘q, tuproqqa rizoidlari bilan birikadi. Qirqquloqda esa ildiz, poya va barg bor. Qarag‘ay urug‘i qubbada ochiq yetiladi.
Sinfda faoliyat

Kuzatish: maktab hovlisidan 4 xil o‘simlikni kuzating (kesib olmay, rasmga oling yoki chizing): daraxt, o‘t, gulli o‘simlik, yo‘sin (bo‘lsa). Har birining guli, bargi, poyasi bor-yo‘qligini jadvalga yozing. Xavfsizlik: noma’lum o‘simlikni yemang, hidlamang, og‘izga solmang; chaqadigan va tikanli o‘simliklarga tegmang, ishdan keyin qo‘lni yuving; himoyadagi o‘simliklarni uzmang.

Mashq
1
Fotosintez uchun nimalar kerak va nimalar hosil bo‘ladi?
2
Sporali va urug‘li o‘simliklarga ikkitadan misol keltiring.
3
Gulli o‘simliklar qaysi ikki sinfga bo‘linadi?
4
O‘simliklar nima uchun Yerdagi hayot uchun juda muhim?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYorliqsiz ko‘chatlarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →