Qattiq moddalar
Qattiq jismlar ma’lum shakl va hajmga ega. Ularda zarralar moddaning boshqa holatlaridagiga qaraganda bir-biriga juda yaqin joylashgan va turgan joyida faqat tebranma harakat qiladi, shuning uchun jismni tark etmaydi. Parta, qalam, ruchka – qattiq jismlar. Ba’zi qattiq jismlar tashqi kuch ta’sirida shaklini o‘zgartiradi: plastilin, xamir, loy. Qozon, choynak, piyola kabi buyumlar issiqda ham shakli va hajmini deyarli saqlaydi. Uylar, ko‘priklar, yo‘llar g‘isht, sement, qum, yog‘och, temir, marmar kabi qattiq materiallardan quriladi. Sopol idishlar yumshoq loydan yasalib, maxsus pechda pishiriladi va sekin sovitiladi. Samarqanddagi Registon madrasalari devorlari ham qattiq, pishiq g‘ishtdan tiklangan.
Maktab hovlisidagi belanchakning metall ramasi bolalar og‘irligi ostida ham shaklini va hajmini saqlaydi, shuning uchun u xavfsiz. Quruvchilar shu sababli og‘irlik tushadigan joylarga qattiq materiallarni tanlaydi.
Quruvchi devor uchun mustahkam material tanlaydi, duradgor stol yoki stul yasaydi, asbobsoz asbob qismlari uchun shaklini saqlaydigan metalldan foydalanadi.
Barmoq bilan ohista bosib ko‘ring: kauchuk o‘chirg‘ich, chizg‘ich va shimgich. Qaysi biri shaklini o‘zgartiradi va qo‘yib yuborganda qaytib tiklanadi?
Mini-loyiha: plastilin va ingichka yog‘och cho‘plar (yoki tish pastasi cho‘plari) yordamida uch holat modelini yasang: qattiq – zarralar zich panjara, suyuq – zarralar bir-biriga yaqin, lekin tartibsiz, gaz – zarralar uzoq-uzoq. Natijani sinfda ko‘rsating. Xavfsizlik: uchi o‘tkir cho‘plar bilan ehtiyot ishlang, ularni ko‘zga yaqinlashtirmang.