Amaliy mashg‘ulot. Diffuziya hodisasini o‘rganish
Diffuziya (lotincha «tarqalish») – bir modda zarralarining ikkinchi modda zarralari orasiga aralashib tarqalishi. U zarralar to‘xtovsiz va tartibsiz harakat qilishini isbotlaydi. Oshxonadagi taom hidining butun uyga tarqalishi, choyga solingan shakarning erib ketishi – diffuziya. Gazlarda diffuziya eng tez, suyuqliklarda sekinroq, qattiq jismlarda juda sekin kechadi, chunki gaz zarralari eng tez harakatlanadi. Haroratning ortishi bilan zarralar tezroq harakat qiladi, shu sabab diffuziya ham tezlashadi: shakar issiq choyda sovuq choyga qaraganda tez eriydi. Diffuziya tufayli zavod va transportdan chiqqan zararli gazlar havoga aralashadi va havoni ifloslantiradi.
| Holat | Diffuziya |
|---|---|
| Gaz | eng tez |
| Suyuqlik | sekinroq |
| Qattiq | juda sekin |
Sinfning orqa partasida o‘qituvchi apelsinni archdi, bir necha daqiqadan keyin old partadagilar ham hidini sezdi. Apelsin hidining mayda zarralari havo zarralari orasiga tarqalib, xona bo‘ylab yetib bordi.
Parfyumer hidlarni aralashtiradi, oshpaz ziravorlar mazasi mahsulotga o‘tishi uchun uni birozga qoldiradi, ekolog havodagi hidli moddalarning tarqalishini kuzatadi.
Navbatdagi mandarin yoki apelsin archilganda, hidni xonaning narigi chetida necha soniyadan keyin sezishingizni kuzating.
Tajriba: ikkita shaffof stakanga bir xil miqdorda suv quying – biriga sovuq, ikkinchisiga iliq (taxminan 50 °C, o‘qituvchi tayyorlaydi, qaynoq emas). Pipetka bilan har biriga bir tomchi oziq-ovqat bo‘yog‘ini tomizing va sekundomer bilan rang butun stakanga tarqalguncha vaqtni yozing. Xavfsizlik: qaynoq suv ishlatmang, oziq-ovqat bo‘yog‘i kiyimga dog‘ qoldirishi mumkin – fartuk kiying, tajribadan keyin qo‘lni yuving.