🎯 Missiya: Qaysi qayiq 400 g yukni xavfsiz ko‘taradi: A, B yoki C?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
A
AnvarMen bosh bo‘laman! Fizika o‘qituvchisi katta tog‘orada «yuk qayig‘i» sinovini o‘tkazadi. Qayiq 400 g yukni ko‘tarishi kerak (qayiqning o‘zi 100 g).
A
AnvarUchta qayiq chizmasi bor: A, B, C. Masshtab 1 : 5. Chizmada: A — 2,4 × 1,6 × 1,2 sm, B — 3 × 2 × 1,2 sm, C — 3 × 2,4 × 1,2 sm.
Z
ZarinaHaqiqiy o‘lcham = chizmadagi o‘lcham · 5. Masshtab bo‘yicha: A 12 × 8 × 6, B 15 × 10 × 6, C 15 × 12 × 6 sm.
J
JasurMasofa va chizma uzunligi da: chizma 2 marta uzun bo‘lsa, haqiqiy ham 2 marta uzun.
JasurTayyor qayiq va yuk 2 m balandlikdagi tokchada turadi. Ularni yerdan ko‘tarish ishi A = F · s = 5 · 2 = 10 J.
FizikaMatematika
🔒Qulf 5: Nechta nyuton kerak?
Topshiriq: 5 N kuch jismni 2 m ko‘tarsa, [mexanik ish] qancha?
🔑 Kalit: Qayiq + yuk = 500 g = 5 N; xavfsizlik qoidasi (yarmigacha) bilan kamida 500 sm³ hajm kerak.
J
JasurTog‘orani hovlidagi hovuz suvi bilan to‘ldiraylik!
Z
ZarinaYo‘q. Tabiatda suv har doim ham toza emas: loy, chiqindi, bo‘lishi mumkin.
A
AnvarIchimlik suvini va bilan tozalaymiz. Faol ko‘mir ham yordam beradi. Lekin sinov uchun oddiy chuchuk suv yetadi.
Siz
Idishga vodoprovod suvini quydik. Chuchuk suvning zichligi 1000 kg/m³ deb olamiz.
Tabiiy fanlar
🔒Qulf 6: Tog‘oradagi suv
Topshiriq: Sinov uchun qanday suv oldik?
🔑 Kalit: Tog‘oradagi suv chuchuk (vodoprovod): zichligi ρ = 1000 kg/m³.
Payshanba
Z
ZarinaSinfdagi gul poyasi bilan tajriba qildik: novdani bo‘yalgan suvga qo‘ydik va 2–3 soatdan keyin kesdik.
M
MalikaFaqat bo‘yaldi. Suv va minerallar ildizdan barglarga shu naylar orqali ko‘tariladi.
A
AnvarBarglardagi shakar esa dan boshqa organlarga boradi. Ildiz suvni bilan ham itaradi.
J
Jasurlar ham kerak: organik — go‘ng, mineral — tuz aralashmalari.
Botanika
🔒Qulf 7: Poyadagi bo‘yoqli suv
Topshiriq: Poya bo‘ylab suv qaysi naylardan ko‘tariladi?
M
MalikaSinov hisobotini kompyuterda yozamiz. Avval , keyin , so‘ng , oxirida formatlash.
A
AnvarHujjatni darrov mazmunli nom bilan saqlayman va ham olib qo‘yaman.
Z
ZarinaRuscha ma’lumot yozdim: «Груз весит около четырёхсот граммов.» «Вода — один литр.»
J
Jasur«Около» dan keyin qaratqich kelishigi keladi. «Один литр» — birlikda, «два литра» — qaratqich kelishigi, birlikda.
InformatikaRus tili
🔒Qulf 8: Hisobot rejasi
Topshiriq: Qaysi ibora to‘g‘ri?
Juma
S
Sinf rahbariJuma. Kutubxonada jamoalar qisqa ma’lumot yig‘adi.
Z
ZarinaAdabiyot: Erkin Vohidovning «O‘zbegim» si — qasida odatda hukmdorni maqtardi, bu asarda esa muallif butun xalqni madh etadi. Matnni darslikdan o‘qing.
J
JasurGeografiya: Avstraliya eng kichik materik, butunlay janubiy yarimsharda. Uni ham deyishadi. Markaz va g‘arbda yog‘in 100–500 mm.
A
AnvarTarix: mil. av. VII–VI asrlarda hozirgi O‘zbekiston hududida So‘g‘d, Baqtriya va Xorazm xalqlari yashagan.
M
MalikaSo‘g‘d — Zarafshon va Qashqadaryo vodiylarida, Xorazm — Amudaryoning quyi qismida.
AdabiyotGeografiyaTarix
🔒Qulf 9: Kutubxona soati
Topshiriq: Xorazm qayerda joylashgan edi?
A
AzizYer Quyoshdan qanchalik uzoq?
M
MalikaTaxminan 150 million km. Nur bu masofani 8 daqiqa 20 soniyada bosib o‘tadi.
A
AnvarQuyosh Yerga eng yaqin , atrofida sakkiz aylanadi. Yulduz o‘zi yorqin, sayyora esa faqat nurni qaytaradi.
Z
ZarinaYulduz rangi haroratga bog‘liq: ko‘kish-oq — eng issiq, sariq (Quyosh kabi) — o‘rtacha, qizil — eng sovuq.
Tabiiy fanlar
🔒Qulf 10: Yulduzlar va Quyosh
Topshiriq: Qaysi rangdagi yulduz eng issiq?
S
Sinf rahbariQaror vaqti. Qaysi qayiq 400 g yukni xavfsiz ko‘taradi?
A
AnvarKerakli botgan hajm kamida 500 sm³. Yarim balandlikda V = uzun × eni × 3 sm.
Savol: qaysi qayiq 400 g yukni ko‘taradi? Masshtab 1 : 5 bo‘yicha o‘lchamlarni topdik. Qayiq va yuk jami 500 g, ya’ni 5 N, suv chuchuk (1000 kg/m³), xavfsizlik uchun suv yarim balandlikka chiqadi. Kerakli hajm 500 sm³. A 288, B 450, C 540 sm³ beradi. Faqat C yetarli.
— 6-B jamoa
Topilgan kalitlar
Masshtab 1 : 5 bo‘yicha qayiqlar: A 12×8×6 sm, B 15×10×6 sm, C 15×12×6 sm.
Arximed kuchi F = ρ · g · V: siqib chiqarilgan suv og‘irligiga teng; qayiq og‘irligi shundan oshmasa, suzadi.
Qayiq + yuk = 500 g = 5 N; xavfsizlik qoidasi (yarmigacha) bilan kamida 500 sm³ hajm kerak.
Tog‘oradagi suv chuchuk (vodoprovod): zichligi ρ = 1000 kg/m³.
Yulduzli savollar
Jism 0,3 kg bo‘lsa (g = 10 N/kg), og‘irligi necha N?
Chizmada 4 sm, masshtab 1 : 5 — haqiqiy uzunlik?
O‘ylab ko‘r: tog‘orada sho‘r suv bo‘lsa, qayiq xuddi shunday botganda Arximed kuchi qanday o‘zgarardi?