ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Ekosistemalar: munosabatlar, energiya oqimi va suvni tozalash

Darslar 33–35 · 3 ta dars · K. T. Suyarov, Z. B. Sangirova, M. T. Umaraliyeva, S. G‘. Xasanova, M. K. Yuldasheva, D. T. Hasanova. Tabiiy fanlar 6-sinf (yangi nashr). Respublika ta’lim markazi, 2022
35

Loyiha ishi. Toza ichimlik suvni olish

Darslik, 77–79-betlar
MaqsadSuv ifloslanishining sabab va oqibatlarini tushuntiradi, oddiy filtr modelini yasaydi hamda filtrlash ichimlik suvini xavfsiz qilmasligini biladi.
Yangi so‘zlar
filtr · filterfaollashtirilgan ko‘mir · activated charcoalifloslanish · pollutionqaynatish · boiling
Tushuntirish

Tabiatda suv har doim toza bo‘lavermaydi: unga loy, chiqindi, zavod va maishiy oqova, kimyoviy moddalar, mikroblar tushishi mumkin. Tozalanmagan suvni ichish ichak-oshqozon kasalliklari va boshqa zararlarga olib keladi; ifloslangan suvdagi baliq va boshqa organizmlar orqali toksinlar bizning tanamizga ham o‘tishi mumkin. Filtrlash – suvni g‘ovak qatlamlardan o‘tkazib, undan qum, loy kabi mayda zarralarni ajratib olish. Oddiy filtr modeli qatlamlardan iborat: doka, paxta, faollashtirilgan ko‘mir (hid, rang va ayrim moddalarni yutadi), tozalangan qum. Muhim: bunday filtr faqat ko‘zga ko‘rinadigan iflosliklarni ajratadi, mikroblarni to‘liq yo‘qotmaydi; shuning uchun filtrlangan model-suvni ICHIB BO‘LMAYDI. Ichimlik uchun suv toza manbadan olinib, qaynatiladi (suv 100 °C da qaynaganda mikroblar nobud bo‘ladi) yoki maxsus tozalash usullaridan o‘tkaziladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Oshxonadagi elak yoki choy suzgichi choy bargini ushlab qoladi, suyuqlikni esa o‘tkazib yuboradi. Suv tozalash qurilmalaridagi qum qatlami ham shu tamoyilda mayda zarrachalarni ushlab qoladi. Ammo ko‘zga ko‘rinmas mikroblar filtrdan o‘tib ketishi mumkin.

Kim ishlatadi

Suv tozalash stansiyasi xodimi suvni bosqichma-bosqich tozalaydi, akvarium egasi filtrni muntazam almashtiradi, laborant suv sifatini tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Stakandagi suvga bir choy qoshiq tuproq solib aralashtiring va bir soat tegmasdan qoldiring: loyqa cho‘kishini kuzating. Suvni ichmang.

Namunalar
!Diqqat!
Filtrdan o‘tgan model suvni ichmang! Mikroblar qolishi mumkin.
Loyqa suv filtrdan o‘tgach tiniqroq va hidsizroq bo‘ladi, ammo uni ichish xavfli – tarkibida ko‘zga ko‘rinmaydigan mikroblar qolishi mumkin.
Toza ichimlik suv olish yo‘li: toza manba → (kerak bo‘lsa) filtrlash → qaynatish → sovitish → toza idishda saqlash.
Sinfda faoliyat

Loyiha: 1) plastik shishaning pastki qismini kattalar kesib, uni voronka sifatida teskari qo‘ying (yoki voronka oling); 2) qatlam-qatlam joylashtiring: doka, paxta, doka, ezilgan faollashtirilgan ko‘mir (dorixonadagi tabletka) va doka, yuvib quritilgan qum, yana doka; rezina bilan mahkamlang; 3) «iflos suv» (idishda suv va tuproqni aralashtirib, tayyorlang – haqiqiy daryo/ariq suvi emas) ustidan asta quying; 4) oqib tushgan suvni stakanga yig‘ing va tiniqligini ilgarigi suv bilan solishtiring. Xavfsizlik: filtrlangan suvni ICHMANG; shisha va qirrali jismlarni kattalar kesadi; qumni qizdirish va quritishni faqat kattalar bajaradi; ko‘mir changi nafasga tushmasin, qo‘lni yuving.

Mashq
1
Suv ifloslanishining uchta sababini ayting.
2
Filtr qatlamlarini kiritilish tartibida sanang.
3
Faollashtirilgan ko‘mir filtrda nima uchun ishlatiladi?
4
Filtrdan o‘tgan tiniq suvni nega ichmaslik kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTog‘oradagi yuk qayig‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →