Darslar 8–9 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
9
Faraz qilinadigan, haqiqiy bo‘lmagan harakat
Darslik, 43–46-betlar
MaqsadShart mayli shakllaridan foydalanib, haqiqiy bo‘lmagan, faraz qilingan harakat haqida gapirish.
Yangi so‘zlar
shart mayli · условное наклонениеagar … bo‘lganida · если быsehrgar · волшебникorzu · желание
Tushuntirish
Faraz qilingan, haqiqatda bo‘lmagan, faqat faraz qilingan harakat shart mayli («условное наклонение») bilan ifodalanadi. U fe’lning o‘tgan zamon shakli va yuklama «бы» dan tuziladi: «сделал бы, сделала бы, сделали бы» (jins va son o‘zgaradi, «бы» o‘zgarmaydi). Shart gapda «если бы» ishlatiladi: «Если бы я стал волшебником, я сделал бы всех людей добрыми.» «Если бы» dan keyin ham, asosiy gapda ham o‘tgan zamon + «бы»: «Если бы не начался дождь, мы играли бы в футбол.» «Бы» fe’ldan oldin yoki keyin turishi mumkin: «Я бы пришёл» = «Я пришёл бы». «Хотел бы, мог бы, знал бы, умел бы» shartni ko‘rsatadi. Eslang: «чтобы» bu — maqsad yoki istak bildiradi: «Я хочу, чтобы все были здоровы.»
Namunalar
«Если бы я был волшебником». «Если бы я был волшебником, я построил бы большой сад для всех детей. Я попросил бы дождь не мешать нашим играм. А если бы у меня была волшебная палочка, я помог бы больным людям. Но пока я просто учусь и мечтаю.» (Mazmuni: sehrgar bo‘lganda nima qilishim haqida orzu.)
Almashtirish: «Я бы пошёл на стадион, но папа не разрешил.» = «Если бы папа разрешил, я бы пошёл на стадион.» «Мы бы сыграли в шахматы, но не было времени.»
Sinfda faoliyat
«Agar … bo‘lganida». Bir o‘quvchi «Если бы я …» deb boshlaydi, qo‘shnisi «я бы …» bilan tugatadi. Masalan: «Если бы я был птицей, я бы улетел в горы.» Yo‘l qo‘yilgan xatolarni sinf tuzatadi.
Mashq
1
«Я (прийти) бы, но дождь.» — fe’lni shart mayliga qo‘ying (erkak).
пришёл бы
2
Qiz bola uchun ayting: «Я … (написать) бы письмо, если бы знала адрес.»
написала бы
3
Gapni «если бы» bilan qayta yozing: «Мы поехали бы в горы, но шёл дождь.»
Если бы не шёл дождь, мы поехали бы в горы.
4
«Если бы я знал, я бы помог» gapida nega ikkala fe’l ham o‘tgan zamon shaklida?
Shart mayli o‘tgan zamon shakli + «бы» dan yasaladi; bu shakl haqiqiy o‘tgan zamonni emas, faraz qilingan harakatni bildiradi.