Darslar 28–29 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
28
I. A. Krilov. «Квартет» (masal)
Darslik, 123–124-betlar
MaqsadI. A. Krilovning «Квартет» masalini tushunish, masalning tuzilishini (voqea va mazmun-hikmat) bilish va asosiy g‘oyani aytib berish.
Ivan Andreyevich Krilov (1769–1844) — mashhur rus masalchisi. Masal («басня») — qisqa she’riy yoki nasriy hikoya bo‘lib, unda hayvonlar odamlarning xislatlarini namoyon qiladi (bu — «иносказание», majoziy ifoda). Masal oxirida hikmat («мораль») bo‘ladi. «Квартет» (1811) masalida Maymun, Eshak, Taka va Ayiq to‘rtovlon bo‘lib musiqa chalmoqchi bo‘ladi. Ular notalarni, asboblarni oladi, lekin chalganlarida ovoz chiqmaydi. Ular o‘tirish tartibini o‘zgartirib ko‘radi, lekin yaxshiroq bo‘lmaydi. Bulbul ularga maslahat beradi: musiqachi bo‘lish uchun o‘rin emas, iste’dod va mahorat kerak. Masalning g‘oyasi: ishni yaxshi bajarish uchun o‘rin almashtirish emas, bilim va mahorat zarur. Ba’zi o‘quvchilar bu masalni davlat idoralari haqidagi kinoya deb ham tushunadi.
Namunalar
«Квартет» (mazmuni). «Четверо зверей решили сыграть квартет. Они купили ноты и инструменты, сели под липой и начали играть. Но музыка не получалась. Тогда они стали меняться местами: сели в другом порядке — всё равно плохо. Мимо летел соловей. Он сказал: чтобы играть, нужно уметь и иметь слух. Зверям было стыдно.»
«Masalni o‘qiymiz». O‘quvchilar rollar bo‘yicha o‘qiydi: maymun, eshak, taka, ayiq, bulbul. Har bir rol o‘z ovozi bilan. Keyin sinf masal hikmatini bir gapda aytadi.
Mashq
1
Masalda nechta hayvon qatnashadi va ular kimlar?
Четыре: мартышка, осёл, козёл и мишка (медведь).
2
«косолапый» so‘zi qaysi hayvonga xos?
медведь (мишка)
3
«Чтобы играть, нужно уметь.» gapini shart mayliga qo‘yib «если бы» bilan ayting.
Если бы звери умели играть, они не менялись бы местами.
4
Masalning g‘oyasi nima va nima uchun hayvonlar bunday xato qilgan?
G‘oya: mahorat va iste’dod kerak, o‘rin almashtirish yordam bermaydi. Hayvonlar o‘z qobiliyatini emas, tashqi shartni o‘zgartirishga urinadi.