☰ Mundarija · Rus tili

Pushkin: «Сказка о мёртвой царевне»

Darslar 31 · 1 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
31

A. S. Pushkin. «Сказка о мёртвой царевне и семи богатырях»

Darslik, 129–131-betlar
MaqsadA. S. Pushkinning «Сказка о мёртвой царевне и семи богатырях» asarining voqealarini, qahramonlarini va g‘oyasini tushunish.
Yangi so‘zlar
malika (podsho qizi) · царевнаbahodir · богатырьko‘zgucha · зеркальцеhasad · зависть
Tushuntirish

«Сказка о мёртвой царевне и семи богатырях» (1833) — Pushkinning yana bir adabiy ertagi. Unda yovuz o‘gay ona malika sehrli ko‘zgucha («зеркальце») ga qarab: «Men hammadan go‘zalmanmi?» deb so‘raydi. Ko‘zgu uzoq vaqt «ha» deydi, lekin o‘gay qizi — tsarevna — o‘sib, go‘zallashganda javob o‘zgaradi. Hasad («зависть») tufayli malika xizmatkorga qizni o‘rmonga olib borib tashlashni buyuradi. Qiz yetti bahodir («богатырь») uyiga tushadi va ular uni opa kabi qabul qiladi. Hasadgo‘y malika qariya kambag‘al ayol qiyofasida zaharlangan olma («яблоко») beradi, qiz «o‘lik uyquga» ketadi. Bahodirlar uni billur tobutda g‘orga osib qo‘yadi. Kuyov Yelisey uni izlaydi, Quyosh va Oydan so‘raydi, faqat Shamol yordam beradi. Yelisey tobutni sindiradi va qiz uyg‘onadi. Yaxshilik hasad va yomonlik ustidan g‘alaba qiladi. Eslab qoling: ertakdagi «etti» — sehrli raqam.

Namunalar
«Царевна и зеркальце» (mazmuni). «Злая царица каждый день спрашивала у зеркальца, кто красивее всех. Зеркальце отвечало правду. Когда выросла царевна, оно назвало её самой прекрасной. От зависти царица решила избавиться от падчерицы. Но девушку приютили семь богатырей. Царица принесла ей отравленное яблоко. Царевна уснула, но жених Елисей нашёл её, и добро победило.»
Qahramonlar: «царица-мачеха» (zolim), «царевна» (ochiq ko‘ngil, mehribon), «богатыри» (yaxshi himoyachilar), «Елисей» (sodiq kuyov), «ветер» (yordamchi). Eslang: «зеркальце» — «зеркало» ning kichraytirilgan shakli.
Sinfda faoliyat

«Sehrli ko‘zgu». Bir o‘quvchi «ko‘zgu», boshqasi «malika» bo‘ladi. Malika «Свет мой, зеркальце, скажи, кто …?» deb o‘z so‘zlari bilan so‘raydi, ko‘zgu esa «Ты … , но … красивее» deb javob beradi. Sinf qahramon xarakterini aytadi.

Mashq
1
Malika nima uchun o‘gay qizidan qutulmoqchi bo‘ldi?
2
Kimlar qizni asrab oldi?
3
«зеркальце» — qanday qo‘shimcha bilan yasalgan?
4
Yelisey Quyosh, Oy va Shamoldan so‘radi. Nima uchun faqat Shamol yordam bergan deb o‘ylaysiz?