I. S. Nikitin. «Поутру вчера дождь...»
Ivan Savvich Nikitin (1824–1861) — tabiat va oddiy odamlar hayotini yaxshi ko‘rgan rus shoiri. Darslikdagi she’r kuzdan qishga o‘tishni tasvirlaydi. Ertalab yomg‘ir derazani taqillatadi, ko‘tarilgan tuman bulutdek ko‘rinadi. Tushda yomg‘ir to‘xtaydi va kuzgi loy ustiga oq momiqdek qor yog‘a boshlaydi. Tunda qor yog‘adi, ertalab esa osmon ochiq, havo yengil va toza, daryo muzlagan. Shoir qishni mehmon sifatida kutib oladi: «Здравствуй, гостья-зима!». Qishni jonlantirish («олицетворение») uni mehribon mehmon kabi ko‘rsatadi. «Что белый пушок» — qorni momiqqa qiyoslash («сравнение»). Kayfiyat quvonchli va faxrli: sovuq vatan odamlariga tanish va ularni charxlaydi. Bu she’rga rassom A. Plastovning «Первый снег» rasmi mos keladi — ular ham birinchi qor sharoitini bir xil quvonch bilan tasvirlaydi.
| usul | misol |
|---|---|
| «как» + bosh kelishik | лёгкий, как пёрышко |
| vositali kelishik | птица летит стрелой |
| «чем» / qaratqich | белее снега |
Rus tilida gapiradigan sinfdosh «Сегодня холодно» deydi. O‘quvchi ob-havoni tushunib, kiyimini ehtiyotkorlik bilan tanlaydi. Rus tilidagi ob-havo so‘zlari kundalik hayotda kerak.
Ob-havo diktori, yo‘lboshchi va haydovchi sharoitni rus tilida ham aytadi.
Hozir qaysi fasl ekanini va keyingi fasl kelganda nima o‘zgarishini rus tilida ayting.
«Fasl rasmi». Doskaning chap yarmiga kuz, o‘ng yarmiga qish belgilarini yozing yoki chizing. O‘quvchilar she’rdagi o‘zgarishlar ketma-ketligini rus tilida «Сначала … Потом … Утром …» deb aytadi.