☰ Mundarija · Rus tili

Takrorlash: ot

Darslar 22 · 1 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
22

Takrorlash. Ot

Darslik, 101–105-betlar
MaqsadOt («имя существительное») haqida bilimlarni takrorlash: jins, son, uch tuslanish va olti kelishik.
Yangi so‘zlar
ot · имя существительноеjinsi · родkelishik · падежtuslanish · склонение
Tushuntirish

Ot («имя существительное») narsani bildiradi va «кто?» (jonli) yoki «что?» (jonsiz) savoliga javob beradi. Otlar uch jinsga bo‘linadi: erkak (undosh bilan tugaydi: «стол», «брат»), ayol («-а»/«-я»: «книга», «неделя») va o‘rta («-о»/«-е»: «окно», «море»); yumshoq belgi bilan tugaydigan otlarning jinsini lug‘atdan bilish kerak: «день» (erkak), «ночь» (ayol). Otlar son va kelishiklar bo‘yicha o‘zgaradi. Tuslanish — otning kelishiklar bo‘yicha o‘zgarishi. 1-tuslanish: «-а»/«-я» bilan tugaydigan erkak va ayol otlar («кошка», «зайка»). 2-tuslanish: erkak (undosh) va o‘rta («-о»/«-е») jinsdagi otlar («тигр», «мясо»). 3-tuslanish: yumshoq belgi bilan tugaydigan ayol otlar («рысь», «ночь»). Olti kelishik: bosh «кто? что? — кошка»; qaratqich «кого? чего? — кошки»; jo‘nalish «кому? чему? — кошке»; tushum «кого? что? — кошку»; vositali «кем? чем? — кошкой»; predlog «о ком? о чём? — о кошке». Ba’zi otlarda «где?» savoliga «-у»/«-ю»: «в лесу, в саду, на мосту, на полу, в углу».

Namunalar
«В зоопарке». «Вчера мы ходили в зоопарк. Тигр лежал на траве, а рысь сидела на дереве. Мы смотрели на тигра и на рысь. Ребята кормили оленя, а потом разговаривали о животных. В лесу и на берегу озера мы видели птиц.» (Mazmuni: hayvonot bog‘i — otlar turli kelishiklarda.)
Jadval: «тигр» — «тигра» — «тигру» — «тигра» — «тигром» — «о тигре»; «рысь» — «рыси» — «рыси» — «рысь» — «рысью» — «о рыси»; «мясо» — «мяса» — «мясу» — «мясо» — «мясом» — «о мясе».
Sinfda faoliyat

«Kelishik zanjiri». O‘qituvchi ot aytadi («кошка»). O‘quvchilar navbat bilan 6 kelishikni aytadi: «кошка, кошки, кошке, кошку, кошкой, о кошке». Xato qilgan boshidan boshlaydi.

Mashq
1
«стол», «ночь», «окно» otlarining jinsini ayting.
2
«рысь» so‘zini tushum va vositali kelishikda yozing.
3
«Мы были … (лес, сад, мост).» — «в/на» bilan to‘g‘ri shaklda yozing.
4
Nega «ночь» 3-tuslanishga, «книга» esa 1-tuslanishga kiradi?