Takrorlash. Ot
Ot («имя существительное») narsani bildiradi va «кто?» (jonli) yoki «что?» (jonsiz) savoliga javob beradi. Otlar uch jinsga bo‘linadi: erkak (undosh bilan tugaydi: «стол», «брат»), ayol («-а»/«-я»: «книга», «неделя») va o‘rta («-о»/«-е»: «окно», «море»); yumshoq belgi bilan tugaydigan otlarning jinsini lug‘atdan bilish kerak: «день» (erkak), «ночь» (ayol). Otlar son va kelishiklar bo‘yicha o‘zgaradi. Tuslanish — otning kelishiklar bo‘yicha o‘zgarishi. 1-tuslanish: «-а»/«-я» bilan tugaydigan erkak va ayol otlar («кошка», «зайка»). 2-tuslanish: erkak (undosh) va o‘rta («-о»/«-е») jinsdagi otlar («тигр», «мясо»). 3-tuslanish: yumshoq belgi bilan tugaydigan ayol otlar («рысь», «ночь»). Olti kelishik: bosh «кто? что? — кошка»; qaratqich «кого? чего? — кошки»; jo‘nalish «кому? чему? — кошке»; tushum «кого? что? — кошку»; vositali «кем? чем? — кошкой»; predlog «о ком? о чём? — о кошке». Ba’zi otlarda «где?» savoliga «-у»/«-ю»: «в лесу, в саду, на мосту, на полу, в углу».
| tuslanish | bosh kelishikdagi oxiri | bosh → vositali |
|---|---|---|
| 1 | -а, -я (erkak, ayol) | гора → горой · дядя → дядей |
| 2 | undosh, -й, -ь (erkak); -о, -е (o‘rta) | мост → мостом · поле → полем |
| 3 | -ь (ayol jins) | площадь → площадью |
Maktab e’lonlar taxtasida ikkita plakat bor: «Выставка рисунков» va «Приходите на выставку рисунков». O‘quvchi birinchi so‘zning oxiri o‘zgarganini ko‘rib, ikkalasi ham bir tadbir haqida ekanini tushunadi.
Tarjimon, muharrir va yo‘l ko‘rsatkichi chizuvchilar so‘zning turli shakllarini bir so‘z deb taniydi.
Rus tilidagi biror yozuvni ko‘rsangiz, undagi ot so‘zni topib, uning boshqa shaklini ayting.
«Kelishik zanjiri». O‘qituvchi ot aytadi («кошка»). O‘quvchilar navbat bilan 6 kelishikni aytadi: «кошка, кошки, кошке, кошку, кошкой, о кошке». Xato qilgan boshidan boshlaydi.