Darslar 15 · 1 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
15
Narsaning joylashgan o‘rni haqida yana qanday aytish mumkin
Darslik, 64–70-betlar
MaqsadNarsaning joyini «над, под, перед, за, между, рядом с» predloglari va Tvoritelniy (vositali) kelishigi bilan aniq aytish.
Yangi so‘zlar
ustida (havoda) · надtagida · подoldida · передorqasida · за
Tushuntirish
Narsaning aniq joyi («где»?) «над», «под», «перед», «за», «между, рядом с» predloglari va Tvoritelniy kelishigi («творительный падеж») bilan aytiladi: «Лампа висит над столом.» «Мяч лежит под кроватью.» «Перед зеркалом стоит стул.» «Кошка спряталась за шкафом.» «Тетрадь лежит между книгой и ручкой.» «Рядом с домом растёт дерево.» Tvoritelniy oxirlari: erkak va o‘rta jinsda «-ом»/«-ем» («столом», «окном», «морем», «учителем»), ayol jinsda «-ой»/«-ей» («партой», «школой», «землёй»), yumshoq belgili ayol otlarda «-ью» («кроватью», «дверью»). Ko‘plikda «-ами»/«-ями» («столами», «дверями»). Muhim farq: «где?» savoliga «под столом» (Tvoritelniy), «куда?» savoliga esa «под стол» (Vinitelniy): «Мяч лежит под столом — Мяч закатился под стол».
Namunalar
«Где мой портфель?» «— Где мой портфель? — Посмотри под столом. — Нет, там пусто. — Может, он за дверью или между шкафом и стеной? — Нашёл! Он лежит перед диваном, а над ним висит моя куртка.» (Mazmuni: portfel izlash — joylashuv predloglari.)
Misollar: «Над городом плывут облака.» «Под деревом сидит мальчик.» «Автобус стоит перед школой.» «За рекой начинается лес.»
Sinfda faoliyat
«Narsa qayerda?» O‘qituvchi sinfdagi narsani yashiradi (o‘chirg‘ich). O‘quvchilar «Он под партой?», «Он за шкафом?» deb so‘rab topadi. Javob: «Да, он под партой.» / «Нет, он не за шкафом.»
Mashq
1
«Лампа висит над (стол).» «Кот спит под (кровать).» — qavsni oching.
над столом; под кроватью
2
«За (дверь)», «перед (школа)», «между (парта и стена)» — to‘g‘ri shaklda yozing.
за дверью; перед школой; между партой и стеной
3
Qaysi gap «куда?» ga javob: «Мяч лежит под столом» yoki «Мяч закатился под стол»?
«Мяч закатился под стол» («куда»? — tushum kelishigi)
4
Nega «под кроватью», lekin «под книгой»? Oxirlardagi farqni tushuntiring.
«кровать» — yumshoq belgili ayol ot («-ь»), shuning uchun «-ью»; «книга» — «-а» bilan tugaydi, shuning uchun «-ой».