Darslar 19–20 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
19
Narsalarning taxminiy miqdori haqida gapirish
Darslik, 88–90-betlar
MaqsadNarsalarning taxminiy miqdorini «около, почти, примерно, более, менее, свыше» so‘zlari va tartib o‘zgartirish bilan aytish.
Yangi so‘zlar
taxminan · примерно, приблизительноdeyarli · почтиatrofida · околоko‘proq · более, свыше
Tushuntirish
Aniq bo‘lmagan, taxminiy miqdor «сколько?» savoliga «taxminan» ma’nosida javob beradi. Buning uchun «около», «почти», «примерно», «приблизительно», «более», «менее», «свыше», «до» so‘zlari son bilan birga qaratqich kelishigida ishlatiladi: «около пяти часов», «почти два дня», «более трёхсот человек», «менее двух лет», «свыше тридцати кустов», «до шести лет». Taxminiylikni so‘z tartibi bilan ham ifodalash mumkin: «триста человек» → «человек триста», «десять дней» → «дней десять». Muhim: taxminiy miqdor bilan o‘tgan zamondagi fe’l o‘rta jinsda, birlikda bo‘ladi: «Около музея стояло приблизительно десять деревьев.» «Возле школы росло свыше тридцати роз.» Aniq sonda esa fe’l ko‘plikda bo‘lishi mumkin: «Стояли два дерева.»
Namunalar
«Экскурсия в Хиву». «— Сколько ребят поедет на экскурсию? — Не знаю точно, человек двадцать. — А сколько часов ехать? — Около шести часов. — Значит, мы приедем в Хиву почти к вечеру. В автобусе примерно тридцать мест, этого хватит.» (Mazmuni: ekskursiyaga tayyorgarlik — taxminiy sonlar.)
«Taxmin qiling!» O‘qituvchi sinf yoki idish ichidagi narsalar sonini (masalan, shisha ichidagi loviya) so‘raydi. O‘quvchilar «Примерно …», «Около …», «Человек …» formalari bilan taxmin qiladi. Eng yaqin taxmin — g‘olib.
Mashq
1
Taxminiy shaklda ayting: «двадцать лет» (3 usulda).
лет двадцать; около двадцати лет; почти двадцать лет
2
Qavsni oching: «Около школы росло более (тридцать) деревьев.» — fe’lning shaklini ham tekshiring.
«более тридцати деревьев»; «росло» — o‘rta jins
3
Fe’lni to‘g‘ri tanlang: «У входа (стояла / стояло / стояли) около двадцати ребят.»
стояло
4
Nega taxminiy miqdorda fe’l o‘rta jinsda turadi?
Chunki taxminiy son sub’ekt emas, miqdor so‘zi sifatida qaraladi va fe’l o‘rta jinsda, birlikda bo‘ladi.