Darslar 27 · 1 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
27
«Гуси-лебеди» — rus xalq ertagi
Darslik, 121–122-betlar
MaqsadRus xalq ertagi «Гуси-лебеди» ning mazmunini tushunish, ertak xususiyatlarini (takror, sehrli yordamchilar) topish va ertak lug‘atini o‘rganish.
«Гуси-лебеди» — rus xalq ertagi («русская народная сказка»). Darslikda uni A. N. Tolstoy qayta ishlagan matn bilan beradi. Xalq ertagida muallif ma’lum emas, ertakni xalq og‘zaki aytib kelgan. Ertakning o‘ziga xos belgilari: boshlanmasi («Жили-были …»), takrorlar (qiz uchta narsadan so‘raydi: pech, olma daraxti va daryo), sehrli yordamchilar (tabiat qiz bolaga yordam beradi) va yaxshi tugash. Ertakning g‘oyasi: kattalar topshirig‘ini bajarish, odobli va mehribon bo‘lish kerak. Qiz avval qo‘pol javob beradi, shuning uchun pech, olma daraxti va daryo unga hech narsa aytmaydi; qaytishda esa u minnatdorchilik bildiradi va ular yordam beradi. Lug‘at: «сказка» — ertak, «подхватить» — ko‘tarib ketmoq, «спрятать» — yashirmoq, «в погоню» — quvib.
Boshlanma: an’anaviy ertak boshlanishi→Muammo: vazifa buziladi→Sinovlar va sehrli yordamchilar (takror)→Yechim: yaxshilik g‘alaba qiladi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Ochiq eshiklar kuni maktabga rus tilida gapiradigan mehmon sinf keldi. O‘quvchilar xalq ertagini rus tilida qisqa qilib aytib berishdi. Mehmonlar mamnun bo‘ldi.
Kim ishlatadi
Ertakchi, bolalar kutubxonachisi va o‘qituvchi ertaklarni bolalarga rus tilida ham aytib beradi.
Bugun sinab ko‘ring
Biror xalq ertagini rus tilidagi uch so‘z bilan eslang, masalan, qahramon, joy va yordamchi.
Namunalar
«Гуси-лебеди» (mazmuni). «Мама попросила девочку присмотреть за братом, но она заигралась с подругами. Гуси-лебеди подхватили малыша и унесли в тёмный лес. Девочка побежала за ними и спрашивала печку, яблоню и реку, но была невежлива, и никто ей не помог. Потом она нашла избушку Бабы-яги и забрала брата. На обратном пути она вежливо попросила помощи, и река, яблоня и печка спрятали детей. Гуси-лебеди так и не нашли их.»
«Ertakni sahnalashtiramiz». 5 o‘quvchi rol oladi: qiz, pech, olma daraxti, daryo, Baba-Yaga. Ular ertakning qisqa dialogini rus tilida o‘qiydi: «Печка, печка, скажи, куда полетели гуси-лебеди?»
Mashq
1
Ertakda qiz kimlardan yordam so‘raydi? Ularni tartib bilan ayting.
печка, яблоня, молочная река
2
«Девочка забыла наказ мамы.» «наказ» nimani anglatadi?
«наказ» — kattalarning topshirig‘i, buyrug‘i.
3
«Девочка забыла наказ мамы» gapini hozirgi zamonga qo‘ying.
Девочка забывает наказ мамы.
4
Nega qiz qaytishda yordam oldi, borishda esa olmadi?
Birinchi marta u qo‘pol javob berdi, ikkinchi marta esa minnatdorchilik bildirib, yordam so‘radi: ertak odob va mehribonlikka o‘rgatadi.