Darslar 27 · 1 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
27
«Гуси-лебеди» — rus xalq ertagi
Darslik, 121–122-betlar
MaqsadRus xalq ertagi «Гуси-лебеди» ning mazmunini tushunish, ertak xususiyatlarini (takror, sehrli yordamchilar) topish va ertak lug‘atini o‘rganish.
«Гуси-лебеди» — rus xalq ertagi («русская народная сказка»). Darslikda uni A. N. Tolstoy qayta ishlagan matn bilan beradi. Xalq ertagida muallif ma’lum emas, ertakni xalq og‘zaki aytib kelgan. Ertakning o‘ziga xos belgilari: boshlanmasi («Жили-были …»), takrorlar (qiz uchta narsadan so‘raydi: pech, olma daraxti va daryo), sehrli yordamchilar (tabiat qiz bolaga yordam beradi) va yaxshi tugash. Ertakning g‘oyasi: kattalar topshirig‘ini bajarish, odobli va mehribon bo‘lish kerak. Qiz avval qo‘pol javob beradi, shuning uchun pech, olma daraxti va daryo unga hech narsa aytmaydi; qaytishda esa u minnatdorchilik bildiradi va ular yordam beradi. Lug‘at: «сказка» — ertak, «подхватить» — ko‘tarib ketmoq, «спрятать» — yashirmoq, «в погоню» — quvib.
Namunalar
«Гуси-лебеди» (mazmuni). «Мама попросила девочку присмотреть за братом, но она заигралась с подругами. Гуси-лебеди подхватили малыша и унесли в тёмный лес. Девочка побежала за ними и спрашивала печку, яблоню и реку, но была невежлива, и никто ей не помог. Потом она нашла избушку Бабы-яги и забрала брата. На обратном пути она вежливо попросила помощи, и река, яблоня и печка спрятали детей. Гуси-лебеди так и не нашли их.»
«Ertakni sahnalashtiramiz». 5 o‘quvchi rol oladi: qiz, pech, olma daraxti, daryo, Baba-Yaga. Ular ertakning qisqa dialogini rus tilida o‘qiydi: «Печка, печка, скажи, куда полетели гуси-лебеди?»
Mashq
1
Ertakda qiz kimlardan yordam so‘raydi? Ularni tartib bilan ayting.
печка, яблоня, молочная река
2
«Девочка забыла наказ мамы.» «наказ» nimani anglatadi?
«наказ» — kattalarning topshirig‘i, buyrug‘i.
3
«Девочка забыла наказ мамы» gapini hozirgi zamonga qo‘ying.
Девочка забывает наказ мамы.
4
Nega qiz qaytishda yordam oldi, borishda esa olmadi?
Birinchi marta u qo‘pol javob berdi, ikkinchi marta esa minnatdorchilik bildirib, yordam so‘radi: ertak odob va mehribonlikka o‘rgatadi.