N. N. Nosov. «Витя Малеев в школе и дома»
Nikolay Nikolayevich Nosov (1908–1976) — bolalar yozuvchisi, «Незнайка» kitoblarining muallifi. «Витя Малеев в школе и дома» — to‘rtinchi sinf o‘quvchisi Vitya Maleev hayotidan hikoya, u birinchi shaxsdan aytiladi. Vitya kunda hisobdan topshiriq yo‘qligidan xursand. Ammo singlisi Lika unga uchinchi sinf masalasini ko‘rsatadi va yordam so‘raydi. Vitya obro‘ yo‘qotishdan qo‘rqib, «hozir vaqtim yo‘q» deydi va masalani o‘zi yechishga urinadi. Uzoq muvaffaqiyatsiz urinishlardan so‘ng u daraxt chizadi, o‘g‘il bola va qizga cho‘ntaklar chizadi va tushunadi: o‘g‘il bolada 2 cho‘ntak, qizda 1 cho‘ntak — demak, yig‘indi 3 ulushga bo‘linadi! Masalan: agar umumiy son 90 bo‘lsa, 90 : 3 = 30 (qizning ulushi), 30 × 2 = 60 (o‘g‘ilning ulushi). Vitya o‘z kashfiyotidan quvonadi va Likaga tushuntiradi. Hikoya oxirida u «boshqa odamga aylangandek» his qiladi: oldin unga yordam berishgan, endi u boshqalarga o‘rgata oladi. Hikoyada hazil, o‘z-o‘zini tanqid va mehnat orqali o‘zgarish ko‘rinadi.
Maktab olimpiadasida rus tilidagi masalaning shartini o‘quvchi tushunmadi. U «Объясните, пожалуйста» deb muloyim so‘radi va tushuntirish olgach, masalani yechdi. So‘rash uyat emas edi.
Muhandis, talaba va haydovchi tushunmagan joyini rus tilida muloyim so‘raydi.
Tushunmagan bir so‘zingizni rus tilida muloyim so‘rang: «Что это значит?»
«Rasm bilan masala». Juftliklar masalani rasm chizib yechadi: ikki bola, ulushlar (cho‘ntaklar yoki qutilar). Keyin rus tilida «Сначала … Потом … Ответ: …» shaklida tushuntiradi.