Darslar 40–41 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
40
M. M. Prishvin. «Журка»
Darslik, 144–145-betlar
MaqsadM. M. Prishvinning «Журка» hikoyasini tushunish: hikoyachi (birinchi shaxs), qush bilan odam munosabati va hazil unsurlarini aniqlash.
Mixail Mixaylovich Prishvin (1873–1954) — tabiatni va hayvonlarni sevgan rus yozuvchisi. «Журка» — turna haqidagi qisqa hikoya. Hikoya birinchi shaxsdan («мы», «я») aytiladi: hikoyachi oila bilan birga yosh turnani tutadi va unga qurbaqalar beradi. Turna 5 ta, keyin 10, 20, 43 ta qurbaqani yeydi — bu hazil. Qanotlari qirqilgani uchun turna Jurka xo‘jayinning xotini ketidan hamma joyga yuradi; u bilan sut sog‘ishga ham, bog‘ga ham, suvga ham boradi. Xotin unga bola kabi o‘rganib qoladi. Bir kuni quduq yonida turna qurbaqani quvib botqoqqa tushadi, qanotlari o‘sib qolgani uchun uchib ketadi! Xotin qo‘rqib yig‘laydi, lekin «Фру-фру!» deb chaqirilganda turna qaytib keladi. Bu — bog‘lanishning belgisi: qush odamga ishonadi. Mukofot sifatida bolalar unga qurbaqalar yig‘ib beradi. Hikoyada hazil va mehr aralashgan. Eslang: «Журка» — «журавль» so‘zining erkalovchi shakli.
Namunalar
«Журавль и лягушки» (mazmuni, o‘z so‘zlarim bilan). «К нам в дом принесли молодого журавля. Хозяйка кормила его лягушками и ходила с ним в огород. Однажды журавль погнался за лягушонком и улетел к болоту. Хозяйка очень испугалась. Но стоило позвать „Фру-фру!“, как журавль вернулся. Дети в награду принесли ему много лягушек, и он съел сорок три.»
«Fru-fru!» O‘quvchilar doira bo‘lib turadi. Bittasi «turna» bo‘lib, ko‘zi yumiq yuradi; boshqalar «Фру-фру!» deb chaqiradi va yo‘l ko‘rsatadi. «Turna» ovoz tomon yuradi. Keyin hikoyadan ovoz va ishonch haqida suhbat.
Mashq
1
Turnani nima uchun «Журка» deb ataydi? Bu so‘z qanday yasalgan?
От слова «журавль»; это ласковое имя.
2
Turna bir kunda nechta qurbaqa yedi?
сорок три
3
Turna botqoqqa nega uchib ketdi?
Он погнался за лягушонком.
4
Turna nega «Фру-фру!» deganda qaytib keldi? Bundan nimani tushundingiz?
U chaqiriq ovoziga o‘rganib qolgan va odamlarga ishonadi; bu qush va odam o‘rtasidagi mehr belgisi.