Darslar 32–33 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
32
A. S. Pushkin. «Зимний вечер»
Darslik, 132-bet
MaqsadPushkinning «Зимний вечер» she’rini (1825) tushunish: lirik qahramon kayfiyatini, taqqos va jonlantirishni topish.
«Зимний вечер» she’rini Pushkin 1825 yilda Mixaylovskoye qishlog‘ida, surgunda («ссылка») yozgan. U yerda uning enagasi Arina Rodionovna ham yashagan. She’rda qishki bo‘ron tashqarida g‘azablanadi, kulba esa qorong‘i va g‘amgin. Shoir enagasiga murojaat qiladi: nega indamay o‘tiribsan? U undan yaxshi eski qo‘shiqlarni aytishni so‘raydi. Shu bilan shoir g‘am-g‘ussani yengib, iliq insoniy yaqinlikdan tasalli topadi. She’rda bo‘ron jonlantiriladi («олицетворение»): u hayvondek uvillaydi va bola kabi yig‘laydi — bu qiyoslar bo‘ron ovozini sezdiradi. Epitetlar («ветхая лачужка», «печальна и темна») kayfiyatni yaratadi. Lirik qahramon — shoirning o‘zi; she’r uning yolg‘izlikdagi mehr va tasallisini ifodalaydi. She’rni baland ovozda ritm bilan o‘qing.
Namunalar
«Зимний вечер» (mazmuni, o‘z so‘zlarim bilan). «За окном воет метель, в маленьком доме тихо и темно. Поэт смотрит на свою няню, которая задумалась у окна. Он просит её спеть тихую песню — старинную, добрую. Рядом с няней ему не так одиноко, и вечер становится теплее.»
Badiiy vositalar: «буря воет» (jonlantirish), «как зверь» (taqqos), «ветхая лачужка» (epitet). Eslang: «буря» (bo‘ron) va «метель» (qor bo‘roni) — yaqin so‘zlar.
Sinfda faoliyat
«She’rni his qilamiz». O‘quvchilar she’rdagi kayfiyatni (g‘am, iliqlik) ovoz balandligi va sur’ati bilan ifodalaydi: bo‘ron — baland va tez; enaga bilan suhbat — sekin va mehr bilan.