☰ Mundarija · Rus tili

Takrorlash: son va olmosh

Darslar 24–25 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
24

Takrorlash. Son

Darslik, 110–112-betlar
MaqsadSon («имя числительное») haqidagi bilimlarni takrorlash: sanoq va tartib sonlar, murakkab sonlarning kelishiklarda o‘zgarishi.
Yangi so‘zlar
sanoq son · количественное числительноеtartib son · порядковое числительноеbirinchi · первыйuchinchi · третий
Tushuntirish

Son («имя числительное») miqdorni yoki sanoqdagi tartibni bildiradi. Sanoq son «сколько?» savoliga javob beradi: «пять, двадцать три, сто». Tartib son «который?» savoliga javob beradi: «первый», «пятый», «двадцать третий». Tartib sonlar sifat kabi o‘zgaradi: «пятый урок, пятая парта, пятое место, в пятом классе». Sanoq sonlar kelishiklar bo‘yicha o‘zgaradi: «пять» — «пяти» (qaratqich, jo‘nalish, predlog), «пятью» (vositali). Murakkab sanoq sonlarda hamma so‘z o‘zgaradi: «двадцать пять — двадцати пяти — двадцатью пятью — о двадцати пяти». Murakkab tartib sonda faqat oxirgi so‘z o‘zgaradi: «двадцать пятый — двадцать пятого — в двадцать пятом». Eslang: «1» dan keyin ot birlik bosh kelishikda, «2–4» dan keyin birlik qaratqichda, «5» dan keyin ko‘plik qaratqichda: «одна медаль, две медали, пять медалей».

Namunalar
«Олимпиада в школе». «В нашей школе прошла олимпиада по математике. Участвовали ученики пятых и шестых классов. Первое место занял Тимур: он решил все двенадцать задач. Второе место заняла Лола, а третье место получили сразу две девочки. Директор вручил пять грамот и три книги.» (Mazmuni: maktab olimpiadasi — sanoq va tartib sonlar.)
Misollar: «пять — пятый»; «двенадцать — двенадцатый»; «двадцать один — двадцать первый»; «о двух друзьях»; «с тремя сёстрами»; «в сорока метрах».
Sinfda faoliyat

«Kim nechanchi?» Sinf navbatga turadi. O‘qituvchi so‘raydi: «Кто стоит третьим? Кто пятый?» O‘quvchilar «Я третий.» deb javob beradi. Keyin tartibni o‘zgartirib, «Кто стоит перед Тимуром?» deb so‘raydi.

Mashq
1
Tartib son yasang: «семь», «двенадцать», «двадцать один».
2
Qavsni oching: «Мы говорим о (пять) друзьях.» «Он живёт с (три) братьями.»
3
«Он учится в (6) классе.» — tartib sonni so‘z bilan yozing.
4
Nega «двадцать пятый» da faqat «пятый» o‘zgaradi, «двадцать пять» da esa ikkala so‘z?