☰ Mundarija · Rus tili

L. N. Tolstoy: «Прыжок»

Darslar 36 · 1 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
36

L. N. Tolstoy. «Прыжок»

Darslik, 136–137-betlar
MaqsadL. N. Tolstoyning «Прыжок» hikoyasini tushunish, syujet qismlarini (boshlanish, avjnuqta, yechim) topish va kapitan xatti-harakatini baholash.
Yangi so‘zlar
kema · корабльmachta · мачтаmaymun · обезьянаsakramoq · прыгнуть
Tushuntirish

Lev Nikolayevich Tolstoy (1828–1910) — jahon adabiyotining buyuk yozuvchisi. «Прыжок» — «быль» ya’ni haqiqatga yaqin voqea haqidagi qisqa hikoya. Syujet: dunyo bo‘ylab sayohatdan qaytayotgan kemada katta maymun hammani kuldiradi. U kapitanning o‘n ikki yoshli o‘g‘lining shlyapasini tortib olib, machtaga chiqib ketadi. Bola uni quvlaydi va asta-sekin eng balandga — machtaning ko‘ndalang to‘sini («перекладина») ga o‘tadi. Hamma qo‘rquvdan qotib qoladi: bola bir qadam adashsa, halok bo‘ladi. Shu payt kapitan-ota qurol bilan chiqadi va «Suvga sakra, bo‘lmasa otaman!» deb buyuradi. Bola «uch» sanalganda sakraydi, dengizchilar uni suvdan chiqaradi. Ota esa yig‘lab, kayutasiga yashirinadi. Hikoyada uch qism bor: boshlanish (shlyapa), avjnuqta (to‘sin ustidagi xavf) va yechim (sakrash). Eslang: ota bolasini qutqarish uchun qattiq choralar ko‘rdi — bu qo‘rqinchli, ammo to‘g‘ri qaror edi.

Namunalar
«Прыжок» (mazmuni, o‘z so‘zlarim bilan). «На корабле все смеялись над обезьяной. Она схватила шляпу мальчика и залезла на мачту. Мальчик полез за ней и оказался на узкой перекладине высоко над палубой. Все замерли от страха. Тогда отец-капитан закричал, что мальчик должен прыгнуть в воду. Мальчик прыгнул, и матросы спасли его. Отец заплакал от пережитого страха.»
Syujet: «завязка» — maymun shlyapani oladi; «развитие» — bola machta ustida; «кульминация» — to‘singa chiqish; «развязка» — sakrash va qutqarish. Lug‘at: «палуба» — kema usti, «матрос» — dengizchi, «капитан» — kapitan.
Sinfda faoliyat

«Syujet zinapoyasi». Doskaga 4 pog‘ona chiziladi: «завязка» – «развитие» – «кульминация» – «развязка». O‘quvchilar kartochkalardagi voqealarni to‘g‘ri pog‘onaga qo‘yadi va «Сначала… Потом… Вдруг… В конце…» bilan so‘zlaydi.

Mashq
1
Maymun bolaning nimasini oldi?
2
Hikoyaning avjnuqtasi («кульминация») qaysi voqea?
3
Fe’lni oddiy kelasi zamonga qo‘ying: «Мальчик прыгнул в воду.»
4
Nega kapitan «Прыгай в воду!» deb buyurdi? Bu to‘g‘ri qarormidi?