L. N. Tolstoy. «Прыжок»
Lev Nikolayevich Tolstoy (1828–1910) — jahon adabiyotining buyuk yozuvchisi. «Прыжок» — «быль» ya’ni haqiqatga yaqin voqea haqidagi qisqa hikoya. Syujet: dunyo bo‘ylab sayohatdan qaytayotgan kemada katta maymun hammani kuldiradi. U kapitanning o‘n ikki yoshli o‘g‘lining shlyapasini tortib olib, machtaga chiqib ketadi. Bola uni quvlaydi va asta-sekin eng balandga — machtaning ko‘ndalang to‘sini («перекладина») ga o‘tadi. Hamma qo‘rquvdan qotib qoladi: bola bir qadam adashsa, halok bo‘ladi. Shu payt kapitan-ota qurol bilan chiqadi va «Suvga sakra, bo‘lmasa otaman!» deb buyuradi. Bola «uch» sanalganda sakraydi, dengizchilar uni suvdan chiqaradi. Ota esa yig‘lab, kayutasiga yashirinadi. Hikoyada uch qism bor: boshlanish (shlyapa), avjnuqta (to‘sin ustidagi xavf) va yechim (sakrash). Eslang: ota bolasini qutqarish uchun qattiq choralar ko‘rdi — bu qo‘rqinchli, ammo to‘g‘ri qaror edi.
Gimnastika mashg‘ulotida murabbiy rus tilida «Внимание» va «Стоп» deydi. Rus tilini bilgan o‘quvchi darrov to‘xtaydi. Qisqa buyruq xavfni oldini oldi.
Murabbiy, qutqaruvchi va yo‘lboshchi xavfsizlik uchun qisqa buyruqlarni rus tilida beradi.
Rus tilidagi bitta qisqa buyruqni, masalan, «Стоп», ovoz chiqarib ayting va ma’nosini tushuntiring.
«Syujet zinapoyasi». Doskaga 4 pog‘ona chiziladi: «завязка» – «развитие» – «кульминация» – «развязка». O‘quvchilar kartochkalardagi voqealarni to‘g‘ri pog‘onaga qo‘yadi va «Сначала… Потом… Вдруг… В конце…» bilan so‘zlaydi.