Darslar 42 · 1 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
42
V. Yu. Dragunskiy. «Он живой и светится»
Darslik, 148–149-betlar
MaqsadV. Yu. Dragunskiyning «Он живой и светится» hikoyasini tushunish: bola obrazi (Deniska), uning tanlovi va uning ma’nosi.
Yangi so‘zlar
yong‘in qurti (yaltiroq qo‘ng‘iz) · светлячокo‘yinchoq yuk mashinasi · самосвалgugurt qutisi · коробочка от спичекyulduzcha · звёздочка
Tushuntirish
Viktor Yuzefovich Dragunskiy (1913–1972) — «Денискины рассказы» turkumi bilan mashhur sovet yozuvchisi. Bu hikoyalarda Deniska — qiziquvchan, samimiy bola. «Он живой и светится» hikoyasida Deniska hovlida onasini kutadi, u yolg‘iz va zerikkan. Qo‘shni Mishka uning otasi sovg‘a qilgan o‘yinchoq yuk mashinasi («самосвал») ga qiziqadi, lekin Deniska bermaydi. Shunda Mishka unga gugurt qutisidagi yong‘in qurti («светлячок») ni beradi. Deniska uni ko‘rib lol bo‘ladi: bu uzoqdagi yulduzdek yashil nur. U o‘yinchoqni almashtiradi va butun dunyoni unutadi. Onasi so‘raganda: «Men uni almashtirdim… Chunki u jonli va yaltiraydi!» deydi. Onasi bunday qimmatli o‘yinchoqni nega berib yuborganiga hayron bo‘ladi, Deniska esa yong‘in qurti jonli mo‘jiza ekanini tushuntiradi. Bu hikoyadagi asosiy fikr: hayotning ajoyib narsalari qimmatbaho o‘yinchoqdan ham qadrli bo‘lishi mumkin. Hikoya birinchi shaxsdan aytiladi, shuning uchun tuyg‘ular samimiy ko‘rinadi.
Namunalar
«Живая звёздочка» (mazmuni, o‘z so‘zlarim bilan). «Вечером мальчик ждал маму во дворе. Ему было скучно и немного грустно. Сосед очень хотел поиграть с его новым самосвалом, но мальчик не дал. Тогда сосед показал коробочку, в которой жил светлячок. Мальчик был так поражён, что сразу отдал самосвал. Мама поняла сына: живое чудо дороже игрушки.»
«Mening mo‘jizam». O‘quvchilar o‘z «mo‘jiza» (sevimli o‘yinchoq, tabiat hodisasi) haqida 2–3 gap yozadi: «Для меня чудо — это …». Keyin sinf «O‘yinchoq yoki mo‘jiza?» mavzusida munozara qiladi.
Mashq
1
Deniska nimani almashtirdi va nimaga?
Он обменял самосвал на светлячка.
2
«светлячок» so‘zining o‘zagi qaysi so‘z bilan bir xil?
свет (светить, светло)
3
Deniska nega onasiga «Он живой и светится!» dedi?
Chunki jonli va yaltiroq mavjudot unga o‘yinchoqdan ham ajoyib ko‘rindi; u mo‘jizani his qildi.
4
Onasi nega uni koyimadi? Siz Denisning o‘rnida nima qilgan bo‘lardingiz?
Ona o‘g‘lining quvonchi va hayratini tushundi; javob erkin: «Я бы тоже …».