Mark Tven. «Приключения Тома Сойера»
Mark Tven (haqiqiy ismi Samuel Klemens, 1835–1910) — amerikalik yozuvchi. «Tom Soyerning sarguzashtlari» (1876) romani Missisipi daryosi bo‘yidagi shaharchada yashovchi shaddod bola Tom haqida. Darslikdagi parcha — shanba kuni voqeasi. Tom Polli xolasining topshirig‘iga ko‘ra uzun devorni ohak bilan oqlashi kerak. U tushkunlikka tushadi: do‘stlari o‘ynaydi, u esa ishlaydi! Birdan Tomga ajoyib fikr keladi («вдохновение»). Qo‘lida olma bilan yaqinlashgan Ben Rojers uni masxara qilmoqchi bo‘lganda, Tom ishdan zavqlanayotgandek ko‘rinadi. «Devorni oqlash — har kuni ham bo‘lavermaydi!» deydi. Ben qiziqib qoladi va olmasini berib, cho‘tkani oladi. Keyin boshqa bolalar ham xuddi shunday: o‘ynoq, tovar, hatto sarguzasht buyumlar evaziga ishlaydi. Kechga yaqin Tom boy bo‘ladi, devor esa uch qavat oqlangan! Tom «buyuk qonun»ni kashf etadi: biror narsani juda xohlatish uchun uni qo‘lga kiritish qiyinlashtirilishi kerak; ish — majburiy, o‘yin — majburiy bo‘lmagan narsa. Hikoyada kulgi va psixologik kuzatuvchanlik bor.
«Tom bo‘lamiz». O‘quvchilar Tomni va Benni o‘ynaydi: Tom «ishdan zavqlanadi», Ben esa «Дай и мне попробовать!» deydi. Sinf Tomning hiylasi va uning ma’nosini rus tilida «Том хитрый, потому что …» bilan muhokama qiladi.