Darslar 16–17 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
16
Harakat sababi haqida gapirish
Darslik, 71–73-betlar
MaqsadHarakat sababini «из-за, благодаря, от, по» predloglari bilan ifodalash va «почему?» savoliga to‘g‘ri javob berish.
Yangi so‘zlar
sabab · причинаtuman · туманsovuq · морозe’tiborsizlik · невнимательность
Tushuntirish
Harakat sababi «почему?», «отчего?», «из-за чего?» savollariga javob beradi. Sababni bildiruvchi predloglar: «из-за» + qaratqich kelishigi — odatda yoqimsiz sabab: «Мы не поехали из-за тумана.» «Благодаря» + jo‘nalish kelishigi («дательный падеж») — yaxshi sabab, minnatdorlik: «Цветы расцвели благодаря теплу.» «От» + qaratqich — tabiiy holat yoki ta’sir: «Он дрожит от холода.» «По» + Datelniy — shaxsiy xususiyat yoki holat: «Ошибка по невнимательности.» Farqlang: «из-за дождя» (salbiy), «благодаря дождю» (ijobiy). Misol: «Из-за мороза ветки замёрзли, но благодаря солнцу быстро появились новые.»
Namunalar
«Почему цветы погибли?» «В нашем саду ночью был сильный мороз. Многие цветы погибли из-за холода. Дедушка огорчился, но благодаря тёплому солнцу днём из земли появились новые ростки. Малика совершила ошибку по невнимательности: она забыла закрыть окно.» (Mazmuni: sabab bildiruvchi gaplar.)
Ikki xil sabab: «Мы остались дома из-за дождя.» (yomon sabab) — «Мы выиграли благодаря дружной команде.» (yaxshi sabab).
Sinfda faoliyat
«Nima uchun?» Doskaga tabiat hodisalari yoziladi («дождь», «туман», «мороз», «жара»). O‘quvchi «Почему не поехали?» deb so‘raydi, o‘rtog‘i «Из-за …» bilan javob beradi; keyin «Благодаря …» bilan ijobiy gap tuzadi.
Mashq
1
Qavsni oching: «Мы остались дома из-за (дождь).»
из-за дождя
2
«Цветы расцвели благодаря (солнце).» — qavsni oching.
благодаря солнцу
3
«из-за» yoki «благодаря»: «… хорошей подготовке я получил 5.»
Благодаря
4
Nega «благодаря» dan keyin Datelniy, «из-за» dan keyin esa qaratqich kelishigi?
Bu predloglarning qoidasi: «благодаря» — Datelniy, «из-за» — qaratqich kelishigi.