☰ Mundarija · Rus tili

Takrorlash: fe’l

Darslar 26 · 1 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
26

Takrorlash. Fe’l

Darslik, 116–120-betlar
MaqsadFe’l («глагол») haqidagi bilimlarni takrorlash: zamonlar, ko‘rinish, tuslanish, mayllar va «-тся / -ться» imlosi.
Yangi so‘zlar
fe’l · глаголtuslanish · спряжениеzamon · времяshaxs · лицо
Tushuntirish

Fe’l («глагол») predmetning harakatini bildiradi. «Что делать?» — bo‘lishsiz, «что сделать?» — bo‘lishli ko‘rinish. Zamonlar: o‘tgan («читал»), hozirgi («читаю»), kelasi («прочитаю», «буду читать»). Fe’l shaxs va son bo‘yicha o‘zgaradi, o‘tgan zamonda — jins va son bo‘yicha. 1-tuslanish: «-ешь, -ет, -ем, -ете, -ут/-ют» («читаю, читаешь, читают»). 2-tuslanish: «-ишь, -ит, -им, -ите, -ат/-ят» («говорю, говоришь, говорят»); unga «-ить» bilan tugaydigan fe’llar (brit’ va stelit’ dan tashqari) hamda «гнать, держать, дышать, слышать, видеть, ненавидеть, обидеть, терпеть, вертеть, зависеть, смотреть» kiradi. Mayllar: darak («читает»), buyruq («читай»), shart («читал бы»). Imlo: «что делает? — учится» («-тся», 3-shaxs); «что делать? — учиться» («-ться», infinitiv). Tekshirish: «что делает? / что делать?» savolini bering.

Namunalar
«Мой день». «Утром я встаю, умываюсь и завтракаю. В школе я учусь, а после уроков читаю книги. Вчера я прочитал рассказ о путешествии, а завтра прочитаю новую главу. Если бы у меня было больше времени, я бы читал ещё больше. Хочу учиться хорошо!» (Mazmuni: kun tartibi — turli zamon va mayllar.)
Tuslanish: «читать» — «я читаю, ты читаешь, он читает, мы читаем, вы читаете, они читают». «говорить» — «я говорю, ты говоришь, он говорит, мы говорим, вы говорите, они говорят».
Sinfda faoliyat

«Zamonni top!» O‘qituvchi gap aytadi: «Вчера мы играли.», «Сейчас я читаю.», «Завтра я напишу.» O‘quvchilar qo‘llarini ko‘taradi: o‘ng qo‘l — o‘tgan, ikkala qo‘l — hozirgi, chap qo‘l — kelasi zamon.

Mashq
1
«говорить» fe’lini hozirgi zamonda 3-shaxs ko‘plikda yozing.
2
«Он учи…ся» — «-тся» yoki «-ться»? «Он хочет учи…ся.»
3
Fe’lni shaxsga moslang: «Мы (читать) книгу.» «Вы (смотреть) фильм.»
4
Nega «смотреть» 2-tuslanishga kiradi, garchi «-еть» bilan tugasa ham?