Darslar 13–14 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
13
Harakat yo‘nalishi haqida gapirish
Darslik, 57–59-betlar
MaqsadHarakat yo‘nalishini «в, на, к, за» predloglari va Vinitelniy hamda Datelniy kelishiklari bilan aytish.
Harakat yo‘nalishi «куда?» (qayerga?) va «к кому?» (kimning oldiga?) savollariga javob beradi. Joy nomlari bilan «в» yoki «на» + tushum kelishigi («винительный падеж») ishlatiladi: «в театр, в библиотеку, в школу, на выставку, на концерт, на урок». «В» yopiq joy (bino, shahar), «на» ochiq joy va tadbirlar uchun: «на стадион, на репетицию, на занятия». Tushum kelishigida jonsiz erkak va o‘rta jinsdagi otlar o‘zgarmaydi («театр», «окно»), ayol jinsda «-а» → «-у», «-я» → «-ю»: «школа — в школу, аудитория — в аудиторию». Odam yoki jonzot oldiga «к» + Datelniy (jo‘nalish kelishigi): «к другу, к учителю, к врачу». «За» + tushum: «спрятался за дом, сел за стол». «Где?» («в театре») va «куда?» («в театр») ni farqlang.
Namunalar
«Выходной день». «Сегодня мы идём в театр на детский спектакль. Сначала зайдём к бабушке, потом пойдём в кассу за билетами. Вечером Алишер пригласил меня на день рождения. Я спрячу подарок за шкаф, чтобы он не увидел.» (Mazmuni: dam olish kuni rejalari.)
«Где? — Куда?»: «в школе» — «в школу», «на выставке» — «на выставку», «у врача» — «к врачу», «у друга» — «к другу».
Sinfda faoliyat
«Qayerga boramiz?» O‘quvchi joy kartochkasini tortadi: «библиотека», «стадион», «поликлиника». Sinf «Куда ты идёшь?» deb so‘raydi va to‘g‘ri javob oladi: «Я иду в библиотеку.» Xato — keyingi o‘quvchiga navbat.
Mashq
1
«Я иду (школа).» — «в» bilan to‘g‘ri shaklda yozing.
Я иду в школу.
2
«Мы идём … концерт.» — «в» yoki «на»?
на концерт
3
Kimning oldiga? «Я иду (врач, друг).»
к врачу, к другу
4
Nega kutubxonaning ichiga kirmoqchi bo‘lsak «Я иду к библиотеке» emas, «Я иду в библиотеку» deymiz, odam oldiga esa «Я иду к другу»?
«к» odam yoki narsaga yaqinlashishni bildiradi; joyga kirish uchun «в» («в библиотеку») kerak.