Darslar 10–11 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
10
Harakatning boshlanish va tugash nuqtalari
Darslik, 47–49-betlar
MaqsadHarakatning boshlanish va tugash nuqtasini «из, с, от, до» predloglari va Roditelniy (qaratqich) kelishigi bilan ifodalash.
Harakat qayerdan («откуда»?) boshlanib, qayergacha («до чего»?) davom etishini aytish uchun otlar qaratqich kelishigida («родительный падеж») predloglar bilan ishlatiladi: «из», «с», «от», «до». «Из» — «в» predlogi bilan javob berilgan joydan: «в Ташкенте — из Ташкента, в школе — из школы». «С» — «на» bilan javob berilgan joydan: «на празднике — с праздника, на уроке — с урока». «От» — odamdan yoki biror narsa yonidan: «у друга — от друга, у доски — от доски». «До» — chegara, tugash nuqtasi: «до вокзала, до улицы Мукими». Qaratqich kelishigi oxirlari: erkak jinsda «-а»/«-я» («Ташкента»), ayol jinsda «-ы»/«-и» («Хивы», «школы», «станции»), o‘rta jinsda «-а»/«-я» («села», «моря»). Misol: «Новая дорога ведёт от станции метро до парка.»
Namunalar
«Маршрут автобуса». «Автобус номер семь идёт от вокзала до университета. Сначала он едет по проспекту, потом поворачивает к парку. Пассажиры выходят из автобуса у библиотеки. Дети возвращаются с урока домой.» (Mazmuni: avtobus yo‘li boshlanish va tugash nuqtalari bilan.)
Juftliklar: «Был в Хиве — приехал из Хивы.» «Был на концерте — пришёл с концерта.» «Стоял у окна — отошёл от окна.» «Ехал от дома до школы.»
Sinfda faoliyat
«Marshrut». O‘quvchi xaritada ikki shahar tanlaydi, sinf «Откуда и докуда?» deb so‘raydi. Javob: «От Ташкента до Самарканда.» Keyin «Откуда он приехал?» — «Из Бухары.»
Mashq
1
«Я был в Хиве.» — «Я приехал … ». Qaysi predlog va shakl?
из Хивы
2
«на уроке» → ? (qayerdan chiqdi)
с урока
3
Qavsdagi so‘zni to‘g‘ri shaklga qo‘ying: «Автобус идёт от (вокзал) до (университет).»
от вокзала до университета
4
Nega «в школе» → «из школы», lekin «на почте» → «с почты»?
Predlog juftlari «в — из» va «на — с» bo‘lib, ular o‘zaro mos keladi.