ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Har xil maxrajli kasrlar va aralash sonlar: qo‘shish, ayirish

Darslar 13–14 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
14

Aralash sonlarni qo‘shish va ayirish

Darslik, 51–57-betlar
MaqsadAralash sonlarni qo‘shish va ayirishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
aralash son · mixed numberbutun qism · whole partkasr qism · fractional partbutundan qarz olish · regrouping (borrowing from the whole)
Tushuntirish

Aralash sonlarni qo‘shishda butun qismlarni alohida, kasr qismlarni alohida qo‘shamiz. Kasr qismlar yig‘indisi 1 dan katta bo‘lsa, undan butunni ajratib, butun qismga qo‘shamiz. Ayirishda kasr qismlarni umumiy maxrajga keltiramiz. Agar kamayuvchining kasr qismi ayriluvchining kasr qismidan kichik bo‘lsa, kamayuvchining butunidan bir birlik olib, uni kasrga aylantiramiz: 5 2/12 = 4 14/12. So‘ng butun va kasr qismlarni alohida ayiramiz.

ƒFormula
5 2/12 = 4 14/12
Bir butunni 12/12 ga aylantiramiz: 5 2/12 = 4 + 12/12 + 2/12
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Devor gazetasi uchun ikki qog‘oz tasma yopishtiriladi: 1 1/2 m va 2 3/4 m. Butun qismlar 1 + 2 = 3, kasrlar 2/4 + 3/4 = 5/4 = 1 1/4. Jami 4 1/4 m.

Kim ishlatadi

Tikuvchi mato uzunliklarini jamlaydi, duradgor taxta bo‘laklarini qo‘shadi, oshpaz 1 1/2 va 2 3/4 stakan kabi o‘lchovlarni qo‘shadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki ip bo‘lagini chizg‘ich bilan o‘lchab, uzunliklarini aralash son sifatida yozing va yig‘indisini hisoblang.

Namunalar
3 2/3 + 2 3/4 = 5 + 8/12 + 9/12 = 5 17/12 = 6 5/12.
5 1/6 − 2 3/4 = 5 2/12 − 2 9/12 = 4 14/12 − 2 9/12 = 2 5/12.
Sinfda faoliyat

«Retsept»: guruhlarga retsept beriladi (masalan, 2 1/2 stakan un va 1 3/4 stakan shakar). Ularni qo‘shib, jami nechta stakan mahsulot kerakligini hisoblaydilar; keyin 1/2 stakan unni olib tashlasak, nima qolishini topadilar.

Mashq
1
2 1/2 + 3 2/3 ni hisoblang.
2
5 1/4 − 2 1/3 ni hisoblang.
3
Lentaning uzunligi 3 1/2 m. Undan 1 3/4 m kesib olindi. Necha metr qoldi?
4
4 − 1 3/5 ni hisoblashda nega 4 ni 3 5/5 ko‘rinishida yozamiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYorliqsiz ko‘chatlarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →