☰ Mundarija · Matematika

Har xil maxrajli kasrlar va aralash sonlar: qo‘shish, ayirish

Darslar 13–14 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
14

Aralash sonlarni qo‘shish va ayirish

Darslik, 51–57-betlar
MaqsadAralash sonlarni qo‘shish va ayirishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
aralash son · mixed numberbutun qism · whole partkasr qism · fractional partbutundan qarz olish · regrouping (borrowing from the whole)
Tushuntirish

Aralash sonlarni qo‘shishda butun qismlarni alohida, kasr qismlarni alohida qo‘shamiz. Kasr qismlar yig‘indisi 1 dan katta bo‘lsa, undan butunni ajratib, butun qismga qo‘shamiz. Ayirishda kasr qismlarni umumiy maxrajga keltiramiz. Agar kamayuvchining kasr qismi ayriluvchining kasr qismidan kichik bo‘lsa, kamayuvchining butunidan bir birlik olib, uni kasrga aylantiramiz: 5 2/12 = 4 14/12. So‘ng butun va kasr qismlarni alohida ayiramiz.

Namunalar
3 2/3 + 2 3/4 = 5 + 8/12 + 9/12 = 5 17/12 = 6 5/12.
5 1/6 − 2 3/4 = 5 2/12 − 2 9/12 = 4 14/12 − 2 9/12 = 2 5/12.
Sinfda faoliyat

«Retsept»: guruhlarga retsept beriladi (masalan, 2 1/2 stakan un va 1 3/4 stakan shakar). Ularni qo‘shib, jami nechta stakan mahsulot kerakligini hisoblaydilar; keyin 1/2 stakan unni olib tashlasak, nima qolishini topadilar.

Mashq
1
2 1/2 + 3 2/3 ni hisoblang.
2
5 1/4 − 2 1/3 ni hisoblang.
3
Lentaning uzunligi 3 1/2 m. Undan 1 3/4 m kesib olindi. Necha metr qoldi?
4
4 − 1 3/5 ni hisoblashda nega 4 ni 3 5/5 ko‘rinishida yozamiz?