11
Kasrlarni umumiy maxrajga keltirish
Darslik, 39–42-betlar
MaqsadKasrlarni umumiy maxrajga keltirishni o‘rganish; eng kichik umumiy maxrajni topish.
Yangi so‘zlar
umumiy maxraj · common denominatorqo‘shimcha ko‘paytuvchi · additional factorEKUK · least common multiplekeltirish · bringing (to a form)
Tushuntirish
Har xil maxrajli kasrlarni bir xil maxrajli kasrlarga almashtirish ularni umumiy maxrajga keltirish deyiladi. Eng qulay umumiy maxraj — maxrajlarning EKUK i. Avval maxrajlarning EKUK ini topamiz, so‘ng uni har bir kasrning maxrajiga bo‘lib qo‘shimcha ko‘paytuvchini aniqlaymiz. Har bir kasrning surati va maxrajini o‘zining qo‘shimcha ko‘paytuvchisiga ko‘paytiramiz. Masalan, 3/4 va 5/6 uchun EKUK(4, 6) = 12: 3/4 = 9/12, 5/6 = 10/12.
Namunalar
3/4 va 5/6: EKUK(4, 6) = 12. Qo‘shimcha ko‘paytuvchilar: 12 : 4 = 3 va 12 : 6 = 2. Demak 3/4 = 9/12, 5/6 = 10/12.
2/9 va 5/12: EKUK(9, 12) = 36. Qo‘shimcha ko‘paytuvchilar 4 va 3, demak 8/36 va 15/36.
Sinfda faoliyat
«Umumiy maxraj uchrashuvi»: ikki o‘quvchi har xil maxrajli kasr kartochkasini oladi. Ular maxrajlari EKUK ini topib, ikkala kartochkani yangi kartochkalarga ko‘chiradilar. Boshqa juft ularni tekshiradi.
Mashq
1
1/6 va 3/8 ni umumiy maxrajga keltiring.
4/24 va 9/24
2
1/2, 2/3, 3/4 kasrlarini eng kichik umumiy maxrajga keltiring.
6/12, 8/12, 9/12
3
5/12 va 7/18 kasrlarining eng kichik umumiy maxrajini toping.
36
4
Nima uchun maxrajlar ko‘paytmasi emas, EKUK ni olish qulayroq?
EKUK kichikroq son, shuning uchun hisoblash osonroq, keyin esa kasrni qisqartirish kerak bo‘lmaydi.