☰ Mundarija · Matematika

Ratsional sonlar, darajalar, kvadrat ildiz va davriy kasr

Darslar 37–38 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
37

Ratsional sonlar haqida tushuncha. Ratsional sonlar ustida bajariladigan amallar xossalari

Darslik, 172–176-betlar
MaqsadRatsional sonlar tushunchasini bilish; ular ustida amallar bajarish va amallar xossalaridan foydalanish.
Yangi so‘zlar
ratsional son · rational numbero‘rin almashtirish xossasi · commutative propertyguruhlash xossasi · associative propertytaqsimot xossasi · distributive property
Tushuntirish

Surati butun, maxraji natural son bo‘lgan m/n ko‘rinishida yozish mumkin bo‘lgan son ratsional son deyiladi. Butun sonlar (7 = 7/1), oddiy kasrlar, manfiy kasrlar (−3/4), o‘nli kasrlar (0,25 = 1/4) va aralash sonlar ratsional sonlardir. Ratsional sonlar ustida qo‘shish, ayirish, ko‘paytirish va bo‘lish (nolga bo‘lishdan tashqari) butun sonlardagi ishora qoidalari va kasrlar qoidalari bo‘yicha bajariladi. Amallarning o‘rin almashtirish, guruhlash va taqsimot xossalari ratsional sonlar uchun ham o‘rinli: a + b = b + a, (a + b) + c = a + (b + c), a · (b + c) = a · b + a · c.

Namunalar
(−3/4) + 1/2 = −3/4 + 2/4 = −1/4.
(−2/3) · (9/10): ishora manfiy, 2/3 · 9/10 = 18/30 = 3/5, javob −3/5.
Sinfda faoliyat

«Ratsional sonlar oilasi»: kartochkalarda −5, 3/7, 0, −0,6, 2 1/2 kabi sonlar. O‘quvchilar har birini m/n ko‘rinishida yozib, ular ratsionalligini isbotlaydi.

Mashq
1
−5, 3/7, 0, −0,6 sonlardan qaysilari ratsional?
2
(−3/4) + 1/2 ni hisoblang.
3
(−2/3) · (9/10) ni hisoblang.
4
Nima uchun har bir butun son ratsional son bo‘ladi?