ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

EKUB, EKUK va o‘zaro tub sonlar

Darslar 7–8 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
7

Eng katta umumiy bo‘luvchi. O‘zaro tub sonlar

Darslik, 21–25-betlar
MaqsadEng katta umumiy bo‘luvchini (EKUB) topish; o‘zaro tub sonlar tushunchasini bilish.
Yangi so‘zlar
umumiy bo‘luvchi · common divisorEKUB · greatest common divisor (GCD)o‘zaro tub sonlar · coprime numberstub ko‘paytuvchilar · prime factors
Tushuntirish

Ikki sonning ikkalasiga ham qoldiqsiz bo‘linadigan son ularning umumiy bo‘luvchisi deyiladi. Umumiy bo‘luvchilarning eng kattasi eng katta umumiy bo‘luvchi (EKUB) deyiladi. EKUB ni topish uchun sonlarni tub ko‘paytuvchilarga ajratamiz, ikkalasida ham uchraydigan tub ko‘paytuvchilarni eng kichik darajasi bilan olib, ko‘paytiramiz. Masalan, 24 = 2³ · 3 va 36 = 2² · 3², umumiy qismi 2² · 3 = 12. Agar ikki sonning EKUB i 1 ga teng bo‘lsa, ular o‘zaro tub sonlar deyiladi; ularning o‘zi tub bo‘lishi shart emas, masalan, 14 va 25.

243622 · 2 · 33
a1234612b1236918GCD = 6 · LCM = 36

EKUB(12, 18) = 6, EKUK = 36

Sariq: umumiy bo‘luvchilar; eng kattasi — EKUB

a · b = GCD · LCM: 216 = 216

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla bayramida 18 ta daftar va 30 ta qalamdan bir xil sovg‘a to‘plamlari yig‘ilmoqda, hech narsa ortmasligi kerak. EKUB(18, 30) = 6, demak 6 ta to‘plam bo‘ladi, har birida 3 ta daftar va 5 ta qalam.

Kim ishlatadi

Ko‘ngillilar sovg‘alarni teng taqsimlaydi, usta pol uchun eng yirik teng kvadrat plitkalarni tanlaydi, o‘qituvchi sinfni eng ko‘p teng guruhga bo‘ladi.

Bugun sinab ko‘ring

12 ta tugma va 20 ta tosh oling va ularni bir xil to‘plamlarga, hech narsa ortmaydigan qilib, eng ko‘p nechta bo‘lib terish mumkinligini toping.

Namunalar
EKUB(48, 60): 48 = 2⁴ · 3, 60 = 2² · 3 · 5. Umumiy qismi 2² · 3 = 12.
18352 · 3 · 3–5 · 7
18 va 35: 18 = 2 · 3², 35 = 5 · 7. Umumiy tub ko‘paytuvchi yo‘q, EKUB = 1, demak ular o‘zaro tub.
Sinfda faoliyat

«Eng katta qutilar»: guruhlarga 36 ta qizil va 48 ta ko‘k qalam (kartochka yoki sanoq cho‘plari) beriladi. Ularni bir xil to‘plamlarga bo‘lib chiqish kerak: eng ko‘p nechta to‘plam hosil bo‘ladi? Guruhlar javobni EKUB bilan tekshiradi.

Mashq
1
EKUB(48, 60) ni toping.
2
14 va 25 o‘zaro tub sonlarmi?
3
36 ta qizil va 48 ta ko‘k qalam hammasi bir xil to‘plamlarga bo‘linadi. Eng ko‘pi bilan nechta to‘plam bo‘ladi?
4
Nima uchun EKUB(7, 21) = 7?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuni sovg‘asiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →