To‘g‘ri va teskari proporsional miqdorlarning tatbig‘i
Masalani yechishdan oldin kattaliklar qanday bog‘langanini aniqlaymiz. To‘g‘ri bog‘lanishda proporsiya a : b = c : x shaklida, teskari bog‘lanishda esa ko‘paytma o‘zgarmas bo‘ladi: a · b = c · x. Masalan, 5 m mato 60 000 so‘m tursa, 8 m mato 8 · 60 000 : 5 = 96 000 so‘m turadi. Tezligi 60 km/soat bo‘lgan mashina yo‘lni 4 soatda bosib o‘tsa, 80 km/soat tezlikda 60 · 4 : 80 = 3 soatda o‘tadi. Sonni m : n nisbatda bo‘lish uchun uni (m + n) bo‘lakka bo‘lib, har bir bo‘lakni mos ravishda m va n ga ko‘paytiramiz.
To‘garak mashg‘uloti 35 daqiqa davom etadi va o‘qish bilan chizishga 3 : 4 nisbatda bo‘linadi. 3 + 4 = 7 bo‘lak, 35 : 7 = 5, demak 15 daqiqa o‘qish va 20 daqiqa chizish.
Dehqon maydonni ekinlar orasida nisbat bilan bo‘ladi, o‘qituvchi dars vaqtini mavzular orasida nisbat bo‘yicha taqsimlaydi, sheriklar umumiy ishni hissasiga qarab bo‘lishadi.
15 ta tugma yoki tosh oling va ularni 2 : 3 nisbatda ikki guruhga bo‘ling, keyin hisobingizni tekshiring.
| Ishchilar | Kunlar |
|---|---|
| 8 | 15 |
| 12 | x |
«Ulushlar»: guruhlar 40 ta olmani ikki bolaga 3 : 5 nisbatda bo‘lib berish kerak. Ular 8 ta idish (bo‘lak) hosil qilib, har bir bolaga nechta idish tushishini ko‘rsatadi va olmalarni sanaydi.