ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Aylana uzunligi va doira yuzi

Darslar 51 · 1 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
51

Aylana uzunligi va doira yuzi

Darslik, 222–224-betlar
MaqsadAylana uzunligi va doira yuzi formulalarini bilish; π soni tushunchasi; masalalarni yechish.
Yangi so‘zlar
aylana uzunligi · circumferencedoira yuzi · area of a disc (circle)radius · radiusπ soni · the number π
Tushuntirish

Aylana uzunligining uning diametriga nisbati barcha aylanalar uchun bir xil son bo‘lib, π (pi) harfi bilan belgilanadi: C : d = π. Demak, aylana uzunligi C = πd = 2πr, bunda d — diametr, r — radius, d = 2r. Doiraning yuzi S = πr². π soni davriy bo‘lmagan cheksiz o‘nli kasr: π = 3,14159265... Masalalarda odatda π ≈ 3,14 deb olinadi. Bu son aylana radiusiga bog‘liq emas. Aylana uzunligining birligi sm, m kabi uzunlik birligi, doira yuzining birligi esa sm², m² kabi yuz birligi.

drO
rC = 2·π·r31,4S = π·r²78,5

C = 2 · 3,14 · 5 = 31,4 · S = 3,14 · 5² = 78,5

π ≈ 3,14; diametr d = 2r = 10

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kitobxonlik burchagidagi dumaloq gilamning diametri 2 m. Uning chetining uzunligi taxminan 3,14 · 2 = 6,28 m, shuning uchun atrofiga lenta tikish uchun 6 m dan sal ko‘p lenta kerak. Diametri 3 m bo‘lgan gilam uchun taxminan 3,14 · 3 = 9,42 m kerak bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Velosiped ustasi g‘ildirak o‘lchamini tanlaydi, quruvchi dumaloq havzani o‘lchaydi, dizayner dumaloq stolning yuzini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Lenta yoki ip bilan stakan yoki piyola aylanasini o‘lchang, keyin uning diametriga bo‘ling: natija 3 ga yaqin chiqadi.

Namunalar
3 sm
r = 3 sm: C = 2 · 3,14 · 3 = 18,84 sm. Doira yuzi S = 3,14 · 3² = 28,26 sm².
C = 25,12 sm bo‘lsa, r = C : (2π) = 25,12 : 6,28 = 4 sm.
Sinfda faoliyat

«Aylanani o‘lcha»: guruhlar turli idish qopqoqlari aylanasini ip bilan o‘lchaydi va diametrga bo‘ladi. Hamma guruhda natija 3 ga yaqin, 3,1 va 3,2 orasida ekanini ko‘radi — bu π ning o‘lchash orqali topilishi.

Mashq
1
Radiusi 2,5 sm bo‘lgan aylananing uzunligini toping (π = 3,14).
2,5 sm
2
Aylana uzunligi 25,12 sm. Uning radiusini toping (π = 3,14).
3
Radiusi 10 sm bo‘lgan doiraning yuzini toping (π = 3,14), sm² da.
4
Nima uchun katta va kichik aylanalar uchun C : d nisbat bir xil, ya’ni π ga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski g‘ishtdan doira gulzorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →