ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Nisbat, proporsiya va uning asosiy xossasi

Darslar 21–22 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
21

Nisbat tushunchasi. Proporsiyalar

Darslik, 88–92-betlar
MaqsadNisbat va proporsiya tushunchalarini bilish; proporsiyaning hadlarini ajratish.
Yangi so‘zlar
nisbat · ratioproporsiya · proportionchekka hadlar · extremes (outer terms)o‘rta hadlar · means (middle terms)
Tushuntirish

Ikki sonning bo‘linmasi ularning nisbati deyiladi: a : b = a/b. Nisbat birinchi son ikkinchisidan necha marta katta ekanini yoki birinchi son ikkinchisining qaysi qismini tashkil qilishini ko‘rsatadi. Masalan, 12 : 4 = 3, ya’ni 12 soni 4 dan 3 marta katta. Ikki nisbatning tengligi proporsiya deyiladi: a : b = c : d. Bunda a va d — chekka hadlar, b va c — o‘rta hadlar. Nisbatda ikkala miqdor bir xil o‘lchov birligida bo‘lishi kerak.

ƒFormula
a : b = c : d
Chekka hadlar: a va d. O‘rta hadlar: b va c.
a = 2b = 3c = 8x = 12

2 : 3 = 8 : x → x = 3 · 8 ÷ 2 = 12

Asosiy xossa: o‘rtadagi hadlar ko‘paytmasi chetkilar ko‘paytmasiga teng: 2·x = 3·8

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sharbat tayyorlashda 1 stakan konsentratga 4 stakan suv qo‘shiladi, nisbat 1 : 4. 3 stakan konsentrat olsak, 12 stakan suv kerak, chunki 3 : 12 ham 1 : 4 ga teng.

Kim ishlatadi

Oshpaz masalliqlarni nisbat bilan aralashtiradi, tikuvchi turli ranglarni belgilangan nisbatda qo‘shadi, trener g‘alaba va o‘yinlar nisbatini kuzatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonangizdagi deraza va eshiklar sonini sanab, ularning nisbatini yozing va soddalashtiring.

Namunalar
15555205555
15 : 20 = 15/20 = 3/4, ya’ni nisbat 3 : 4.
6 : 3 = 10 : 5 — proporsiya, chunki ikkala nisbat ham 2 ga teng. Chekka hadlar 6 va 5, o‘rta hadlar 3 va 10.
Sinfda faoliyat

«Nisbat kartochkalari»: sinfdagi qizlar va o‘g‘il bolalar sonining nisbatini topish. Guruhlar o‘z sinfining nisbatini yozib, uni qisqartiradi, keyin boshqa guruhlarniki bilan proporsiya hosil bo‘ladimi, tekshiradi.

Mashq
1
15 : 20 nisbatni qisqarmas ko‘rinishda yozing.
2
Sinfda 12 qiz va 18 o‘g‘il bola bor. Qizlar sonining o‘g‘il bolalar soniga nisbatini toping.
Qizlar12O‘g‘il bolalar18
3
4 : 6 = 6 : 9 proporsiyami?
4
Nima uchun 2 m va 50 sm nisbatini topishdan oldin ularni bir xil birlikka keltiramiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBochka tagiga qaysi taxta?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →