Nisbat tushunchasi. Proporsiyalar
Ikki sonning bo‘linmasi ularning nisbati deyiladi: a : b = a/b. Nisbat birinchi son ikkinchisidan necha marta katta ekanini yoki birinchi son ikkinchisining qaysi qismini tashkil qilishini ko‘rsatadi. Masalan, 12 : 4 = 3, ya’ni 12 soni 4 dan 3 marta katta. Ikki nisbatning tengligi proporsiya deyiladi: a : b = c : d. Bunda a va d — chekka hadlar, b va c — o‘rta hadlar. Nisbatda ikkala miqdor bir xil o‘lchov birligida bo‘lishi kerak.
2 : 3 = 8 : x → x = 3 · 8 ÷ 2 = 12
Asosiy xossa: o‘rtadagi hadlar ko‘paytmasi chetkilar ko‘paytmasiga teng: 2·x = 3·8
Sharbat tayyorlashda 1 stakan konsentratga 4 stakan suv qo‘shiladi, nisbat 1 : 4. 3 stakan konsentrat olsak, 12 stakan suv kerak, chunki 3 : 12 ham 1 : 4 ga teng.
Oshpaz masalliqlarni nisbat bilan aralashtiradi, tikuvchi turli ranglarni belgilangan nisbatda qo‘shadi, trener g‘alaba va o‘yinlar nisbatini kuzatadi.
Xonangizdagi deraza va eshiklar sonini sanab, ularning nisbatini yozing va soddalashtiring.
«Nisbat kartochkalari»: sinfdagi qizlar va o‘g‘il bolalar sonining nisbatini topish. Guruhlar o‘z sinfining nisbatini yozib, uni qisqartiradi, keyin boshqa guruhlarniki bilan proporsiya hosil bo‘ladimi, tekshiradi.