☰ Mundarija · Matematika

Uchburchak: turlari, perimetri va yuzi

Darslar 47–48 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
47

Uchburchak, uning perimetri va turlari

Darslik, 209–212-betlar
MaqsadUchburchak, uning elementlari, perimetri va turlarini bilish; uchburchak burchaklari yig‘indisi va uchburchak tengsizligini qo‘llash.
Yangi so‘zlar
uchburchak · triangleperimetr · perimeterteng yonli uchburchak · isosceles trianglegipotenuza · hypotenuse
Tushuntirish

Bitta to‘g‘ri chiziqda yotmaydigan uchta nuqtani kesmalar bilan tutashtirsak, uchburchak hosil bo‘ladi. Nuqtalar uchburchakning uchlari, kesmalar tomonlari deyiladi. Uchburchakning ixtiyoriy tomoni qolgan ikki tomoni yig‘indisidan kichik bo‘ladi. Burchaklari yig‘indisi 180° ga teng. Burchaklariga ko‘ra uchburchak o‘tkir burchakli, to‘g‘ri burchakli (to‘g‘ri burchak qarshisidagi tomon — gipotenuza, qolganlari — katetlar) yoki o‘tmas burchakli bo‘ladi. Tomonlariga ko‘ra turli tomonli, teng yonli (ikki tomoni teng) yoki teng tomonli bo‘ladi. Perimetr — uch tomon uzunliklari yig‘indisi: P = AB + BC + AC.

Namunalar
Tomonlari 7, 9, 12 sm: P = 7 + 9 + 12 = 28 sm. 3, 4, 8 tomonli uchburchak bo‘lmaydi: 3 + 4 = 7 < 8.
Ikki burchagi 55° va 75° bo‘lsa, uchinchisi 180° − 55° − 75° = 50°.
Sinfda faoliyat

«Cho‘p uchburchak»: har bir juftlikka turli uzunlikdagi cho‘plar (masalan, 3, 4, 8, 5, 6 sm) beriladi. Ular qaysi uchtasidan uchburchak yasash mumkinligini tajriba bilan va yig‘indini solishtirib aniqlaydi.

Mashq
1
Tomonlari 7 sm, 9 sm, 12 sm bo‘lgan uchburchakning perimetrini toping (sm).
2
Uchburchakning ikki burchagi 55° va 75°. Uchinchi burchagi necha gradus?
3
Tomonlari 5, 5, 8 bo‘lgan uchburchak tomonlariga ko‘ra qanday uchburchak?
4
Nima uchun uchburchakda ikkitadan ortiq o‘tmas burchak bo‘la olmaydi?