☰ Mundarija · Matematika

Har xil maxrajli kasrlar va aralash sonlar: qo‘shish, ayirish

Darslar 13–14 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
13

Har xil maxrajli kasrlarni qo‘shish va ayirish

Darslik, 47–50-betlar
MaqsadHar xil maxrajli kasrlarni qo‘shish va ayirish qoidasini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
qo‘shish · additionayirish · subtractionyig‘indi · sumayirma · difference
Tushuntirish

Har xil maxrajli kasrlarni qo‘shish yoki ayirish uchun avval ularni umumiy maxrajga keltiramiz. Keyin suratlarni qo‘shamiz yoki ayiramiz, maxrajni esa o‘zgarishsiz yozamiz. Natija qisqaradigan bo‘lsa, uni qisqartiramiz; noto‘g‘ri kasr chiqsa, butun qismini ajratamiz. Masalan, 1/4 + 1/6 = 3/12 + 2/12 = 5/12. Maxrajlarni qo‘shib bo‘lmaydi: 1/2 + 1/3 ning javobi 2/5 emas, 5/6.

Namunalar
5/6 − 3/8: EKUK(6, 8) = 24, shuning uchun 20/24 − 9/24 = 11/24.
7/10 + 1/6: EKUK = 30, 21/30 + 5/30 = 26/30 = 13/15 (2 ga qisqartirdik).
Sinfda faoliyat

«Kasr savdosi»: guruhlar «do‘kon» o‘ynaydi: bir mahsulot 1/3 kg, boshqasi 1/4 kg. Xaridor ikkalasini sotib oladi — jami necha kilogramm? Savdo daftarida kasrlar yig‘indisini yozib, javobni boshqa guruh tekshiradi.

Mashq
1
2/3 + 1/4 ni hisoblang.
2
7/8 − 1/6 ni hisoblang.
3
Aziza pulining 1/3 qismiga kitob, 1/4 qismiga daftar sotib oldi. Pulining qancha qismi sarflandi?
4
Nima uchun 1/2 + 1/3 = 2/5 deb bo‘lmaydi?