ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Proporsiya bilan masalalar. To‘g‘ri va teskari proporsionallik

Darslar 23–24 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
23

Proporsiya asosiy xossasining tatbiqlari

Darslik, 98–100-betlar
MaqsadProporsiya asosiy xossasini masalalar yechishda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
proporsiya tuzish · setting up a proportionnoma’lum · unknownmos kattaliklar · corresponding quantitiesnarx · price
Tushuntirish

Masalada ikki kattalik o‘zaro bog‘liq bo‘lsa, ularning mos qiymatlaridan proporsiya tuzamiz. Bir xil o‘lchov birligidagi miqdorlar bir xil joyda turishi kerak: kilogrammga kilogramm, so‘mga so‘m. Masalan, 8 ta daftar 24 000 so‘m tursa, 5 ta daftar x so‘m turadi: 8 : 5 = 24 000 : x. Noma’lumni asosiy xossa bilan topamiz: x = 5 · 24 000 : 8 = 15 000. Javobni mantiqqa solib tekshiramiz: daftar kam bo‘lsa, narx ham kam.

Daftar soniNarxi (so‘m)
824 000
5x
a = 3b = 5c = 12x = 20

3 : 5 = 12 : x → x = 5 · 12 ÷ 3 = 20

Asosiy xossa: o‘rtadagi hadlar ko‘paytmasi chetkilar ko‘paytmasiga teng: 3·x = 5·12

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sayohatchilar guruhi 2 soatda 8 km yurdi. Xuddi shu tezlikda 5 soatda qancha yuradi? 2 : 5 = 8 : x, x = 5 · 8 : 2 = 20 km.

Kim ishlatadi

Haydovchi yo‘l vaqtini rejalaydi, quruvchi kerakli materialni miqdoriga qarab hisoblaydi, oshpaz ko‘proq mehmon uchun masalliqni ko‘paytiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Hovlida yoki uyda 20 ta odatiy qadam tashlash vaqtini sanab, shu tezlikda 100 qadam necha vaqt olishini proporsiya bilan toping.

Namunalar
x : 12 = 5 : 6 dan x = 12 · 5 : 6 = 10.
Massa (kg)Narxi (so‘m)
428 000
6x
4 kg olma 28 000 so‘m. 6 kg uchun: 4 : 6 = 28 000 : x, x = 6 · 28 000 : 4 = 42 000 so‘m.
Sinfda faoliyat

«Do‘kon proporsiyasi»: har bir guruh «Bozor» uchun narxlar jadvalini tuzadi (masalan, 3 qalam 9 000 so‘m) va boshqa guruhga savol beradi: «7 ta qalam necha so‘m?» Javobni proporsiya bilan topadilar.

Mashq
1
3 : x = 12 : 20 da x ni toping.
2
9 : 4 = x : 8 da x ni toping.
3
4 kg olma 28 000 so‘m turadi. 6 kg olma necha so‘m turadi?
4
4 : 6 = 28 000 : x proporsiyada nega kilogrammni kilogrammning ustiga, so‘mni so‘mning ustiga yozamiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliVaqt devoriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →