Proporsiya asosiy xossasining tatbiqlari
Masalada ikki kattalik o‘zaro bog‘liq bo‘lsa, ularning mos qiymatlaridan proporsiya tuzamiz. Bir xil o‘lchov birligidagi miqdorlar bir xil joyda turishi kerak: kilogrammga kilogramm, so‘mga so‘m. Masalan, 8 ta daftar 24 000 so‘m tursa, 5 ta daftar x so‘m turadi: 8 : 5 = 24 000 : x. Noma’lumni asosiy xossa bilan topamiz: x = 5 · 24 000 : 8 = 15 000. Javobni mantiqqa solib tekshiramiz: daftar kam bo‘lsa, narx ham kam.
| Daftar soni | Narxi (so‘m) |
|---|---|
| 8 | 24 000 |
| 5 | x |
3 : 5 = 12 : x → x = 5 · 12 ÷ 3 = 20
Asosiy xossa: o‘rtadagi hadlar ko‘paytmasi chetkilar ko‘paytmasiga teng: 3·x = 5·12
Sayohatchilar guruhi 2 soatda 8 km yurdi. Xuddi shu tezlikda 5 soatda qancha yuradi? 2 : 5 = 8 : x, x = 5 · 8 : 2 = 20 km.
Haydovchi yo‘l vaqtini rejalaydi, quruvchi kerakli materialni miqdoriga qarab hisoblaydi, oshpaz ko‘proq mehmon uchun masalliqni ko‘paytiradi.
Hovlida yoki uyda 20 ta odatiy qadam tashlash vaqtini sanab, shu tezlikda 100 qadam necha vaqt olishini proporsiya bilan toping.
| Massa (kg) | Narxi (so‘m) |
|---|---|
| 4 | 28 000 |
| 6 | x |
«Do‘kon proporsiyasi»: har bir guruh «Bozor» uchun narxlar jadvalini tuzadi (masalan, 3 qalam 9 000 so‘m) va boshqa guruhga savol beradi: «7 ta qalam necha so‘m?» Javobni proporsiya bilan topadilar.