☰ Mundarija · Matematika

Proporsiya bilan masalalar. To‘g‘ri va teskari proporsionallik

Darslar 23–24 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
23

Proporsiya asosiy xossasining tatbiqlari

Darslik, 98–100-betlar
MaqsadProporsiya asosiy xossasini masalalar yechishda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
proporsiya tuzish · setting up a proportionnoma’lum · unknownmos kattaliklar · corresponding quantitiesnarx · price
Tushuntirish

Masalada ikki kattalik o‘zaro bog‘liq bo‘lsa, ularning mos qiymatlaridan proporsiya tuzamiz. Bir xil o‘lchov birligidagi miqdorlar bir xil joyda turishi kerak: kilogrammga kilogramm, so‘mga so‘m. Masalan, 8 ta daftar 24 000 so‘m tursa, 5 ta daftar x so‘m turadi: 8 : 5 = 24 000 : x. Noma’lumni asosiy xossa bilan topamiz: x = 5 · 24 000 : 8 = 15 000. Javobni mantiqqa solib tekshiramiz: daftar kam bo‘lsa, narx ham kam.

Namunalar
x : 12 = 5 : 6 dan x = 12 · 5 : 6 = 10.
4 kg olma 28 000 so‘m. 6 kg uchun: 4 : 6 = 28 000 : x, x = 6 · 28 000 : 4 = 42 000 so‘m.
Sinfda faoliyat

«Do‘kon proporsiyasi»: har bir guruh «Bozor» uchun narxlar jadvalini tuzadi (masalan, 3 qalam 9 000 so‘m) va boshqa guruhga savol beradi: «7 ta qalam necha so‘m?» Javobni proporsiya bilan topadilar.

Mashq
1
3 : x = 12 : 20 da x ni toping.
2
9 : 4 = x : 8 da x ni toping.
3
4 kg olma 28 000 so‘m turadi. 6 kg olma necha so‘m turadi?
4
4 : 6 = 28 000 : x proporsiyada nega kilogrammni kilogrammning ustiga, so‘mni so‘mning ustiga yozamiz?