☰ Mundarija · Matematika

Takrorlash. Bo‘luvchilar va karralilar

Darslar 1–2 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
1

5-sinfda o‘tilganlarni takrorlash

Darslik, 3–5-betlar
Maqsad5-sinfda o‘rganilgan natural sonlar, oddiy va o‘nli kasrlar, foizlar ustidagi amallarni takrorlash; hisoblashni qulay usul bilan bajarish.
Yangi so‘zlar
qulay usul · convenient method (using properties)o‘nli kasr · decimal fractionfoiz · percent (one hundredth)to‘g‘ri kasr · proper fraction
Tushuntirish

5-sinfda siz natural sonlar, oddiy kasrlar, o‘nli kasrlar va foizlar bilan ishlashni o‘rgandingiz. Hisoblashni osonlashtirish uchun ko‘paytirishning qo‘shishga nisbatan taqsimot xossasidan foydalanamiz: a · b + a · c = a · (b + c). Surati maxrajidan kichik kasr to‘g‘ri kasr deyiladi. Bir foiz sonning yuzdan bir ulushi: 1% = 1/100. Sonning foizini topish uchun uni 100 ga bo‘lib, foiz soniga ko‘paytiramiz. Shu bilimlar yangi mavzular uchun poydevor bo‘ladi.

Namunalar
38 · 54 + 38 · 42 ni qulay usulda hisoblaymiz: umumiy ko‘paytuvchi 38 ni qavsdan chiqaramiz, 38 · (54 + 42) = 38 · 96 = 3 648.
7/9 − 4/9 + 2/9: maxrajlari bir xil, shuning uchun suratlarni amal bo‘yicha hisoblaymiz: (7 − 4 + 2)/9 = 5/9.
Sinfda faoliyat

«Qulay hisoblash musobaqasi»: sinf ikki jamoaga bo‘linadi. Doskada 125 · 47 + 125 · 53 kabi misollar yoziladi. Har bir jamoa a’zosi navbat bilan chiqib, qulay usulni tushuntirib, javobni yozadi. Tezroq va to‘g‘ri bajargan jamoa ochko oladi.

Mashq
1
125 · 47 + 125 · 53 ni qulay usulda hisoblang.
2
150 ning 20 foizini toping.
3
To‘g‘ri to‘rtburchakning eni bo‘yidan 4 m qisqa, perimetri 56 m. Yuzi necha m²?
4
3/8 nega to‘g‘ri kasr, 8/3 esa to‘g‘ri kasr emas?