ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Takrorlash: nisbat va proporsiya

Darslar 55 · 1 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
55

Yakuniy takrorlash: nisbat va proporsiya

Darslik, 228-bet
MaqsadNisbat, proporsiya, to‘g‘ri va teskari proporsionallik va masshtab bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash.
Yangi so‘zlar
nisbat · ratioproporsiya · proportionproporsionallik · proportionalitymasshtab · scale
Tushuntirish

Nisbat — ikki sonning bo‘linmasi. Proporsiya — ikki nisbatning tengligi a : b = c : d; asosiy xossasi: a · d = b · c. Noma’lum hadni shu xossadan topamiz. To‘g‘ri proporsional miqdorlarda bir miqdor necha marta oshsa, ikkinchisi ham shuncha marta oshadi (narx va miqdor); teskari proporsionallikda ikkinchisi shuncha marta kamayadi (ishchilar soni va vaqt) va ko‘paytma o‘zgarmas. Sonni m : n nisbatda bo‘lishda uni m + n teng bo‘lakka bo‘lamiz. Masshtab 1 : n chizmadagi 1 birlik haqiqatda n birlik ekanini bildiradi.

To‘g‘ri proporsionalTeskari proporsional
y = kxx · y = o‘zgarmas
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Xaritaning masshtabi 1 : 10 000. Xaritada shahardagi ikki bekat orasi 6 sm. Haqiqiy masofa 6 · 10 000 = 60 000 sm = 600 m. Shu usul bilan xaritadagi har qanday masofani haqiqiy masofaga aylantiramiz.

Kim ishlatadi

Haydovchi marshrutni xaritadan baholaydi, me’mor maketni haqiqiy o‘lchamga aylantiradi, oshpaz retsept miqdorini mehmonlar soniga mutanosib o‘zgartiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfingiz yoki uy xonangiz sxemasini 1 sm = 1 m masshtabida chizing va devor uzunliklarini sxemada o‘lchang.

Namunalar
408888840
40 ni 3 : 2 nisbatda bo‘lamiz: 3 + 2 = 5 bo‘lak, 40 : 5 = 8; qismlar 24 va 16.
12 : 8 = 15 : x dan x = 8 · 15 : 12 = 10.
Sinfda faoliyat

«Qaysi bog‘lanish?»: kartochkalarda masalalar. Jamoa avval to‘g‘ri yoki teskari ekanini aniqlaydi, so‘ng yechadi va javob mantiqqa to‘g‘ri kelishini asoslaydi.

Mashq
1
45 daqiqa va 1,5 soat nisbatini toping (bir xil birlikda).
2
x : 6 = 14 : 21 da x ni toping.
3
Xaritaning masshtabi 1 : 25 000. Xaritadagi 4 sm haqiqatda necha km?
4
6 ta nasos hovuzni 10 soatda to‘ldiradi. 4 ta nasos necha soatda to‘ldiradi? Nima uchun javob 10 dan katta bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBobo-buvilar uchun kitobchaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →