Yakuniy takrorlash: nisbat va proporsiya
Nisbat — ikki sonning bo‘linmasi. Proporsiya — ikki nisbatning tengligi a : b = c : d; asosiy xossasi: a · d = b · c. Noma’lum hadni shu xossadan topamiz. To‘g‘ri proporsional miqdorlarda bir miqdor necha marta oshsa, ikkinchisi ham shuncha marta oshadi (narx va miqdor); teskari proporsionallikda ikkinchisi shuncha marta kamayadi (ishchilar soni va vaqt) va ko‘paytma o‘zgarmas. Sonni m : n nisbatda bo‘lishda uni m + n teng bo‘lakka bo‘lamiz. Masshtab 1 : n chizmadagi 1 birlik haqiqatda n birlik ekanini bildiradi.
| To‘g‘ri proporsional | Teskari proporsional |
|---|---|
| y = kx | x · y = o‘zgarmas |
Xaritaning masshtabi 1 : 10 000. Xaritada shahardagi ikki bekat orasi 6 sm. Haqiqiy masofa 6 · 10 000 = 60 000 sm = 600 m. Shu usul bilan xaritadagi har qanday masofani haqiqiy masofaga aylantiramiz.
Haydovchi marshrutni xaritadan baholaydi, me’mor maketni haqiqiy o‘lchamga aylantiradi, oshpaz retsept miqdorini mehmonlar soniga mutanosib o‘zgartiradi.
Sinfingiz yoki uy xonangiz sxemasini 1 sm = 1 m masshtabida chizing va devor uzunliklarini sxemada o‘lchang.
«Qaysi bog‘lanish?»: kartochkalarda masalalar. Jamoa avval to‘g‘ri yoki teskari ekanini aniqlaydi, so‘ng yechadi va javob mantiqqa to‘g‘ri kelishini asoslaydi.