ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Ma’lumotlar tahlili va kombinatorika elementlari

Darslar 44–45 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
44

Ma’lumotlar tahlili

Darslik, 203–205-betlar
MaqsadMa’lumotlar tahlilining sodda ko‘rsatkichlarini — o‘rta arifmetik, o‘zgarish kengligi, moda va medianani — hisoblash.
Yangi so‘zlar
o‘rta arifmetik · mean (arithmetic average)o‘zgarish kengligi · rangemoda · modemediana · median
Tushuntirish

Sonlar qatorini tahlil qilish uchun to‘rtta sodda ko‘rsatkich ishlatiladi. O‘rta arifmetik — barcha sonlar yig‘indisini ularning soniga bo‘lish. O‘zgarish kengligi — eng katta son bilan eng kichik son ayirmasi. Moda — qatorda eng ko‘p uchraydigan son. Mediana — sonlarni o‘sish tartibida joylashtirganda o‘rtadagi son; sonlar soni juft bo‘lsa, o‘rtadagi ikki sonning o‘rta arifmetigi. Sonning qatorda necha marta uchrashi uning absolut chastotasi deyiladi; moda — eng katta chastotali son.

O‘rta arifmetikO‘zgarish kengligiModaMediana
yig‘indi : sonieng katta − eng kichikeng ko‘p uchraydigano‘rtadagi son
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uzunlikka sakrash musobaqasida bir o‘quvchi 4 marta sakradi: 2 m, 3 m, 3 m va 4 m. O‘rta arifmetik (2 + 3 + 3 + 4) : 4 = 3 m, o‘zgarish kengligi 4 − 2 = 2 m, moda 3 m, mediana ham 3 m. Murabbiy odatiy natijani va u qanchalik barqarorligini shunday baholaydi.

Kim ishlatadi

Sport murabbiyi natijalarning o‘rtachasini baholaydi, o‘qituvchi sinf baholarini tahlil qiladi, meteorolog oylik o‘rtacha haroratni topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir hafta davomida har kuni bitta sonni (masalan, o‘qigan betlaringiz yoki bajargan mashqlaringiz) yozib boring va o‘rta arifmetigini hamda o‘zgarish kengligini toping.

Namunalar
024681012345bahoo‘rta arifmetik
Baholar 8, 6, 9, 7, 10: o‘rta arifmetik (8 + 6 + 9 + 7 + 10) : 5 = 8; o‘zgarish kengligi 10 − 6 = 4.
3, 5, 5, 2, 5, 3: moda 5
Son235
Chastota123
3, 5, 5, 2, 5, 3 da moda 5 (3 marta uchraydi). 2, 4, 6, 10 ning medianasi: (4 + 6) : 2 = 5.
Sinfda faoliyat

«Sinf statistikasi»: o‘quvchilar oyoq kiyimi o‘lchamlarini yozib, ularning o‘rta arifmetigi, modasi, medianasi va o‘zgarish kengligini topadi. Qaysi ko‘rsatkich do‘kon uchun eng foydali ekanini muhokama qiladi (moda).

Mashq
1
4, 7, 10, 3, 6 sonlarning o‘rta arifmetigini toping.
2
12, 5, 18, 9 sonlar qatorining o‘zgarish kengligini toping.
3
2, 9, 4, 7, 5 sonlarning medianasini toping.
4
Nima uchun medianani topishdan oldin sonlarni tartiblash kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z dasturi: tartib va vaqtHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →