ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Tub va murakkab sonlar. Tub ko‘paytuvchilar

Darslar 5–6 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
5

Tub va murakkab sonlar

Darslik, 16–18-betlar
MaqsadTub va murakkab sonlarni ajratish; Eratosfen g‘alviri yordamida tub sonlarni topish.
Yangi so‘zlar
tub son · prime numbermurakkab son · composite numberEratosfen g‘alviri · sieve of Eratosthenesbo‘luvchi · divisor
Tushuntirish

Faqat ikkita bo‘luvchisi bor, ya’ni faqat 1 ga va o‘ziga bo‘linadigan natural son tub son deyiladi. Ikkitadan ortiq bo‘luvchisi bor natural son murakkab son deyiladi. 1 soni na tub, na murakkab, chunki uning bitta bo‘luvchisi bor. 2 soni — yagona juft tub son, boshqa barcha juft sonlar 2 ga bo‘linadi va murakkab. Dastlabki tub sonlar: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47. Qadimgi yunon olimi Eratosfen tub sonlarni topish uchun sonlar jadvalidan murakkab sonlarni ketma-ket o‘chirib chiqish usulini taklif qilgan.

1234567891011121314151617181920212223242526272829303132333435363738394041424344454647484950
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla tadbiriga 13 ta stul keldi. Ularni 1 qatordan ko‘p, har qatorda bir xil sondagi to‘rtburchak qilib terib bo‘lmaydi, chunki 13 tub son. 12 ta stulni esa 3 qator qilib, har qatorda 4 tadan terish mumkin.

Kim ishlatadi

Dasturchilar parollar va xabarlarni himoyalashda katta tub sonlardan foydalanadi, matematiklar sonlarning tuzilishini o‘rganadi, o‘qituvchi sinfni teng qatorlarga o‘tqazadi.

Bugun sinab ko‘ring

11 ta tugma yoki tosh bilan teng qatorli to‘rtburchak yasab ko‘ring, keyin 12 ta bilan sinang va farqini tushuntiring.

Namunalar
17 tub son: uni faqat 1 ga va 17 ga bo‘lish mumkin. 21 murakkab: 21 = 3 · 7, bo‘luvchilari 1, 3, 7, 21.
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Eratosfen g‘alviri: 2 ni qoldirib, 2 ning karralilarini o‘chiramiz; keyin 3 ni qoldirib, 3 ning karralilarini o‘chiramiz va hokazo. Qolgan sonlar tub.
Sinfda faoliyat

«Jonli g‘alvir»: 2 dan 50 gacha sonlar kartochkalarda bolalarga tarqatiladi. O‘qituvchi «2 ning karralilari o‘tirsin!» deydi, keyin 3, 5, 7 ning karralilari. Oxirida turib qolganlar tub sonlarni ko‘rsatadi.

Mashq
1
21, 23, 27, 33 sonlaridan qaysi biri tub?
2
20 dan 40 gacha bo‘lgan barcha tub sonlarni yozing.
3
1 dan 20 gacha nechta tub son bor?
4
91 soni murakkabligini ko‘rsating.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYomg‘ir o‘lchagichHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →