☰ Mundarija · Matematika

Qavslarni ochish, koeffitsiyent va chiziqli tenglamalar

Darslar 39–40 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
39

Qavslarni ochish qoidasi. Koeffitsiyent

Darslik, 182–185-betlar
MaqsadQavslarni ochish qoidasini bilish; koeffitsiyent va o‘xshash hadlarni ixchamlash.
Yangi so‘zlar
qavslarni ochish · removing bracketskoeffitsiyent · coefficiento‘xshash hadlar · like termsixchamlash · simplifying
Tushuntirish

Qavs oldida «+» ishorasi bo‘lsa, qavsni ochganda qavs ichidagi hadlar ishorasi o‘zgarmaydi: a + (b − c) = a + b − c. Qavs oldida «−» ishorasi bo‘lsa, qavs ichidagi barcha hadlar ishorasi qarama-qarshisiga o‘zgaradi: a − (b − c) = a − b + c. Harfli ifodada son ko‘paytuvchi koeffitsiyent deyiladi: 5x da koeffitsiyent 5, −7y da −7, x da 1, −x da −1. Koeffitsiyentlari har xil, harfli qismi bir xil bo‘lgan hadlar o‘xshash hadlar: 3x + 5x = 8x. Bunda koeffitsiyentlarni qo‘shamiz, harfli qism o‘zgarmaydi.

Namunalar
15 − (7 − 4) = 15 − 7 + 4 = 12. Tekshiruv: 7 − 4 = 3, 15 − 3 = 12.
4x + 7 − (x − 2) = 4x + 7 − x + 2 = 3x + 9.
Sinfda faoliyat

«Ishora tuzog‘i»: kartochkalarda qavsli ifodalar. Bir o‘quvchi qavsni ochadi, ikkinchisi o‘rnatilgan qiymatlarda (masalan, x = 2) ikkala ifoda ham bir xil chiqishini hisoblab tekshiradi.

Mashq
1
15 − (7 − 4) ni qavslarni ochib hisoblang.
2
−7y harfli hadning koeffitsiyentini ayting.
3
4x + 7 − (x − 2) ifodani ixchamlang.
4
Nima uchun «−» ishorali qavsni ochganda ichidagi ishoralar o‘zgaradi?