☰ Mundarija · Matematika

Musbat va manfiy sonlar. Koordinata to‘g‘ri chizig‘i

Darslar 27–28 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
27

Musbat va manfiy sonlar. Butun sonlar haqida tushuncha

Darslik, 123–126-betlar
MaqsadMusbat va manfiy sonlar, butun sonlar tushunchasini bilish; hayotiy kattaliklarni shu sonlar bilan yozish.
Yangi so‘zlar
musbat son · positive numbermanfiy son · negative numberbutun sonlar · integersnol · zero
Tushuntirish

Natural sonlar 1, 2, 3, ... musbat sonlar deb ham ataladi. Nolning chap tomonidagi sonlar manfiy sonlar: −1, −2, −3, ... Manfiy son oldida «−» ishorasi turadi. Natural sonlar, ularga qarama-qarshi manfiy sonlar va nol birgalikda butun sonlarni tashkil qiladi. Nol na musbat, na manfiy. Manfiy sonlar hayotda tez uchraydi: 0 °C dan past harorat, dengiz sathidan past joylar, qarz. Masalan, havo harorati 7 °C sovuq bo‘lsa, −7 °C deb yozamiz.

Namunalar
Cho‘milish: g‘avvos dengiz sathidan 12 m pastda — −12 m. Kaptar yerdan 30 m balandda — +30 m.
−8, 0, 12, 1/2 sonlaridan butun sonlar: −8, 0 va 12. 1/2 butun son emas.
Sinfda faoliyat

«Harorat termometri»: doskaga vertikal termometr chiziladi. O‘quvchilar «−5 °C», «+8 °C» kabi haroratlarni bo‘yab ko‘rsatadi va qaysi biri sovuqroq ekanini muhokama qiladi.

Mashq
1
Harorat 7 gradus sovuq (nol dan past). Buni son bilan yozing.
2
−8, 0, 12, 1/2, −3 sonlaridan qaysilari butun son?
3
Sizda 5 000 so‘m, do‘stingizda 3 000 so‘m qarz bor. Do‘stingizning mablag‘ini son bilan ifodalang.
4
Nima uchun 0 musbat ham, manfiy ham emas?