ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Musbat va manfiy sonlar. Koordinata to‘g‘ri chizig‘i

Darslar 27–28 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
27

Musbat va manfiy sonlar. Butun sonlar haqida tushuncha

Darslik, 123–126-betlar
MaqsadMusbat va manfiy sonlar, butun sonlar tushunchasini bilish; hayotiy kattaliklarni shu sonlar bilan yozish.
Yangi so‘zlar
musbat son · positive numbermanfiy son · negative numberbutun sonlar · integersnol · zero
Tushuntirish

Natural sonlar 1, 2, 3, ... musbat sonlar deb ham ataladi. Nolning chap tomonidagi sonlar manfiy sonlar: −1, −2, −3, ... Manfiy son oldida «−» ishorasi turadi. Natural sonlar, ularga qarama-qarshi manfiy sonlar va nol birgalikda butun sonlarni tashkil qiladi. Nol na musbat, na manfiy. Manfiy sonlar hayotda tez uchraydi: 0 °C dan past harorat, dengiz sathidan past joylar, qarz. Masalan, havo harorati 7 °C sovuq bo‘lsa, −7 °C deb yozamiz.

−6−5−4−3−2−10123456manfiy sonlar0musbat sonlar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ko‘p qavatli uyning yerto‘lasi liftda −1 deb yoziladi, birinchi qavat esa 0 yoki 1. Yer ostidagi qavatlarni manfiy son bilan belgilash shunday qulay.

Kim ishlatadi

Meteorolog sovuq haroratni minus bilan yozadi, hisobchi chiqimni manfiy son bilan ko‘rsatadi, geograf dengiz sathidan past joylarni belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga bino chizing: yer qavatini 0 deb yozing, yuqoridagi 3 qavatni va yerto‘ladagi 2 qavatni ishorasi bilan belgilang.

Namunalar
VaziyatSon
dengiz sathidan 12 m past−12 m
yerdan 30 m balandda+30 m
Cho‘milish: g‘avvos dengiz sathidan 12 m pastda — −12 m. Kaptar yerdan 30 m balandda — +30 m.
−8, 0, 12, 1/2 sonlaridan butun sonlar: −8, 0 va 12. 1/2 butun son emas.
Sinfda faoliyat

«Harorat termometri»: doskaga vertikal termometr chiziladi. O‘quvchilar «−5 °C», «+8 °C» kabi haroratlarni bo‘yab ko‘rsatadi va qaysi biri sovuqroq ekanini muhokama qiladi.

Mashq
1
Harorat 7 gradus sovuq (nol dan past). Buni son bilan yozing.
2
−8, 0, 12, 1/2, −3 sonlaridan qaysilari butun son?
3
Sizda 5 000 so‘m, do‘stingizda 3 000 so‘m qarz bor. Do‘stingizning mablag‘ini son bilan ifodalang.
4
Nima uchun 0 musbat ham, manfiy ham emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlidagi ob-havo punktiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →