60
Yakuniy takrorlash: geometrik material
Darslik, 233-bet
MaqsadUchburchak, katakli qog‘ozdagi shakllar, aylana va doira bo‘yicha geometrik materialni takrorlash.
Yangi so‘zlar
uchburchak yuzi · area of a trianglePik formulasi · Pick's formulaaylana uzunligi · circumferencedoira yuzi · area of a disc
Tushuntirish
Uchburchakning burchaklari yig‘indisi 180°, perimetri — tomonlari yig‘indisi, yuzi S = (1/2) · a · h; to‘g‘ri burchakli uchburchakda S = (1/2) · a · b (katetlar). Ixtiyoriy tomon qolgan ikki tomon yig‘indisidan kichik. Parallelogrammning yuzi S = a · h. Katakli qog‘ozda tugun nuqtalarda uchlari bo‘lgan ko‘pburchakning yuzi Pik formulasi bilan: S = M/2 + N − 1 (M — chegaradagi, N — ichidagi tugun nuqtalar soni). Aylana uzunligi C = 2πr = πd, doira yuzi S = πr², π ≈ 3,14. Yuz birliklari kvadrat birliklar: sm², m².
Namunalar
Uchburchak: a = 12 sm, h = 9 sm: S = 12 · 9 : 2 = 54 sm². Uchburchakning 3 va 4 tomonli bo‘lib, uchinchisi 8 bo‘la olmaydi: 3 + 4 < 8.
Aylana r = 4 sm: C = 2 · 3,14 · 4 = 25,12 sm; doira yuzi S = 3,14 · 4² = 50,24 sm².
Sinfda faoliyat
«Geometrik ustaxona»: guruhlar o‘lchash asboblari bilan sinf buyumlarini (darsliklar, qopqoq, uchburchak chizg‘ich) o‘lchab, perimetr, yuz yoki aylana uzunligini hisoblaydi va natijani plakatda taqdim etadi.
Mashq
1
Asosi 12 sm, balandligi 9 sm uchburchakning yuzi necha sm²?
54
2
Radiusi 7 sm aylananing uzunligini toping (π = 3,14).
43,96 sm
3
Ko‘pburchakning chegarasida 10 ta, ichida 6 ta tugun nuqta bor. Yuzi qancha?
10
4
Nima uchun yuz sm² da, perimetr esa sm da o‘lchanadi?
Perimetr — uzunlik (chiziq bo‘ylab), yuz esa sirt: u kvadrat birliklar sonidan iborat.