Masshtab
Masshtab — chizmadagi o‘lchamning haqiqiy o‘lchamga nisbati. Masshtab 1 : 100 000 bo‘lsa, chizmadagi 1 sm haqiqatda 100 000 sm = 1 km. Chizmadagi masofa haqiqiy masofaga to‘g‘ri proporsional, shuning uchun haqiqiy masofa = chizmadagi masofa · masshtab maxraji. Kichik narsalarni kattalashtirib ko‘rsatish uchun 5 : 1 kabi masshtab olinadi: bunda chizma haqiqiy o‘lchamdan 5 marta katta. Masshtab maxraji qanchalik kichik bo‘lsa, chizma shunchalik yirik bo‘ladi.
Mahalla xaritasida masshtab 1 : 10 000. Maktabdan bog‘gacha xaritada 4 sm. Haqiqatda 4 · 10 000 = 40 000 sm = 400 m.
Yer o‘lchovchi va me’mor chizmalarni haqiqiy o‘lchamga o‘tkazadi, haydovchi xaritadan masofani baholaydi, model yasovchi buyumni kichraytirib chizadi.
Stolingiz uzunligini o‘lchab, uni 1 : 10 masshtabda qog‘ozda chizing va chizma necha santimetr bo‘lishini hisoblang.
«Sinf xaritasi»: guruhlar sinf xonasining chizmasini 1 : 50 masshtabda chizadi: avval xonaning bo‘yi va enini o‘lchab, o‘lchamlarni masshtabga ko‘ra kichraytiradi. Keyin boshqa guruhlar chizmadan haqiqiy o‘lchamlarni tiklaydi.