ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Proporsiya bilan masalalar. To‘g‘ri va teskari proporsionallik

Darslar 23–24 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
24

To‘g‘ri va teskari proporsional miqdorlar

Darslik, 101–105-betlar
MaqsadTo‘g‘ri va teskari proporsional miqdorlarni farqlash.
Yangi so‘zlar
to‘g‘ri proporsional · directly proportionalteskari proporsional · inversely proportionalproporsionallik koeffitsiyenti · coefficient of proportionalitymiqdor · quantity
Tushuntirish

Agar bir miqdor bir necha marta oshganda ikkinchisi ham shuncha marta oshsa, ular to‘g‘ri proporsional: y = kx, bunda k — proporsionallik koeffitsiyenti. Masalan, narx va mahsulot miqdori. Agar bir miqdor bir necha marta oshganda ikkinchisi shuncha marta kamaysa, ular teskari proporsional: x · y = o‘zgarmas. Masalan, ishchilar soni va ishni bajarish vaqti, tezlik va yo‘lga ketgan vaqt. Har bir bog‘lanish proporsional emas: yosh bilan bo‘y to‘g‘ri proporsional emas.

daftar soninarx, ming so‘m1234563691215180y = 3x
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

6 nafar o‘quvchi sinf zalini bezashni 4 soatda tugatadi. Xuddi shunday ishlaydigan 8 nafar o‘quvchi uchun 6 · 4 = 8 · x, x = 3 soat: ishchi ko‘p bo‘lsa, vaqt kam, bu teskari proporsionallik.

Kim ishlatadi

Quruvchi ishchilar soniga qarab muddatni rejalaydi, haydovchi tezlikka qarab yo‘l vaqtini hisoblaydi, tashkilotchi tadbirga tayyorlanish vaqtini belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uydagi kitoblarni tartibga solishga qancha vaqt ketishini yolg‘iz o‘zingiz o‘lchab, ikki kishi bo‘lsa qancha ketishini oldindan taxmin qiling.

Namunalar
Bir daftar 3 000 so‘m: n ta daftar narxi 3 000 · n. Daftar 2 marta ko‘p bo‘lsa, narx ham 2 marta ko‘p — to‘g‘ri proporsional.
ishchilarkunlar2468101214246810121406 · 10 = 6012 · 5 = 60
6 ishchi ishni 10 kunda tugatadi. Ishchilar 2 marta ko‘p bo‘lsa, 5 kunda tugatadi — teskari proporsional. Ko‘paytma o‘zgarmas: 6 · 10 = 12 · 5 = 60.
Sinfda faoliyat

«Qaysi bog‘lanish?»: o‘qituvchi vaziyat aytadi (masalan, «tezlik ortsa, yo‘lga ketgan vaqt…»). O‘quvchilar «to‘g‘ri» (qo‘l ko‘tarish) yoki «teskari» (ikki qo‘l) ishorasini ko‘rsatadi va sababini aytadi.

Mashq
1
Ishchilar soni va bir ishni bajarish vaqti qanday proporsional?
2
Daftar soni va ularning narxi qanday proporsional?
3
6 ishchi ishni 10 kunda bajaradi. 10 ishchi necha kunda bajaradi?
4
Odamning yoshi va bo‘yi to‘g‘ri proporsionalmi? Nima uchun?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliVaqt devoriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →