To‘g‘ri va teskari proporsional miqdorlar
Agar bir miqdor bir necha marta oshganda ikkinchisi ham shuncha marta oshsa, ular to‘g‘ri proporsional: y = kx, bunda k — proporsionallik koeffitsiyenti. Masalan, narx va mahsulot miqdori. Agar bir miqdor bir necha marta oshganda ikkinchisi shuncha marta kamaysa, ular teskari proporsional: x · y = o‘zgarmas. Masalan, ishchilar soni va ishni bajarish vaqti, tezlik va yo‘lga ketgan vaqt. Har bir bog‘lanish proporsional emas: yosh bilan bo‘y to‘g‘ri proporsional emas.
6 nafar o‘quvchi sinf zalini bezashni 4 soatda tugatadi. Xuddi shunday ishlaydigan 8 nafar o‘quvchi uchun 6 · 4 = 8 · x, x = 3 soat: ishchi ko‘p bo‘lsa, vaqt kam, bu teskari proporsionallik.
Quruvchi ishchilar soniga qarab muddatni rejalaydi, haydovchi tezlikka qarab yo‘l vaqtini hisoblaydi, tashkilotchi tadbirga tayyorlanish vaqtini belgilaydi.
Uydagi kitoblarni tartibga solishga qancha vaqt ketishini yolg‘iz o‘zingiz o‘lchab, ikki kishi bo‘lsa qancha ketishini oldindan taxmin qiling.
«Qaysi bog‘lanish?»: o‘qituvchi vaziyat aytadi (masalan, «tezlik ortsa, yo‘lga ketgan vaqt…»). O‘quvchilar «to‘g‘ri» (qo‘l ko‘tarish) yoki «teskari» (ikki qo‘l) ishorasini ko‘rsatadi va sababini aytadi.